Plan Ochrony Środowiska Gminy Szulborze Wielkie

 

 

 

 

Program ochrony środowiska dla gminy Szulborze Wielkie na lata 2006 – 2013

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Szulborze Wielkie, 2006 r.

SPIS TREŚCI:

I.    WPROWADZENIE. 3

1.    Cel i zakres opracowania. 3

2.    Podstawy prawne opracowania. 4

3.    Metodyka opracowania Programu ochrony środowiska dla gminy Szulborze Wielkie na lata 2006 – 2013  6

4.    Horyzont czasowy Programu ochrony środowiska dla gminy Szulborze Wielkie na lata 2006 – 2013  7

5.    Podstawowe definicje z zakresu ochrony środowiska. 7

 

II.    UWARUNKOWANIA ZEWNĘTRZNE PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA DLA GMINY SZULBORZE WIELKIE NA LATA  2006 – 2013. 14

1.    Polityka Ekologiczna Państwa. 14

2.    Program ochrony środowiska województwa mazowieckiego. 16

3.    Program ochrony środowiska powiatu ostrowskiego. 18

 

III.   OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA GMINY SZULBORZE WIELKIE. 22

 

IV.   CHARAKTERYSTYKA ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO GMINY SZULBORZE WIELKIE. 25

 

V.    STAN ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO NA TERENIE GMINY SZULBORZE WIELKIE ORAZ INFRASTRUKTURA TECHNICZNA. 27

1.    Ochrona powietrza atmosferycznego. 27

2.    Ochrona środowiska przed hałasem i polami elektromagnetycznymi 30

3.    Ochrona wód powierzchniowych i podziemnych. 32

4.    Ochrona powierzchni ziemi i gleb. 33

5.    Gospodarka odpadami 34

6.    Ochrona przyrody. 34

7.    Infrastruktura techniczna ochrony środowiska. 34

 

VI.   CELE POLITYKI OCHRONY ŚRODOWISKA GMINY SZULBORZE WIELKIE. 36

 

VII.  PLANOWANE PRZEDSIĘWZIĘCIA W ZAKRESIE OCHRONY ŚRODOWISKA GMINY SZULBORZE WIELKIE  38

1.    Lista priorytetowych przedsięwzięć w zakresie ochrony środowiska na lata 2006 –
2013. 38

2.    Koszty realizacji Programu. 42

 

VIII. UWARUNKOWANIA REALIZACYJNE PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA DLA GMINY SZULBORZE WIELKIE  44

1.    Zarządzanie środowiskiem.. 44

2.    Instrumenty polityki ochrony środowiska. 48

3.    Zarządzanie programem.. 52

 

IX.   ŹRÓDŁA FINANSOWANIA PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA DLA GMINY SZULBORZE WIELKIE  56

 

X.    MONITORING WDRAŻANIA I REALIZACJI PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA DLA GMINY SZULBORZE WIELKIE NA LATA 2006 – 2013. 67

 

XI.   SPIS MATERIAŁÓW ŹRÓDŁOWYCH. 73

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

I.                      WPROWADZENIE

1.                     Cel i zakres opracowania

 

Obowiązująca od 1 października 2001 r. ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 628 z późn. zm.) nakłada na organ wykonawczy gminy obowiązek opracowania gminnego programu ochrony środowiska, stanowiącego podstawowym instrumentem realizacji II Polityki Ekologicznej Państwa na poziomie lokalnym. Sporządzany dla kolejnych szczebli administracji samorządowej umożliwia efektywną ochronę środowiska, która stanowi jedną z głównych dróg prowadzących do osiągnięcia zrównoważonego rozwoju, pod pojęciem którego rozumieć należy taki rozwój społeczno – gospodarczy, w którym następuje proces integrowania działań politycznych, gospodarczych i społecznych, z zachowaniem równowagi przyrodniczej oraz trwałości podstawowych procesów przyrodniczych, w celu zagwarantowania możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb poszczególnych społeczności lub obywateli zarówno współczesnego pokolenia, jak  i przyszłych pokoleń

Biorąc pod uwagę fakt, iż gminny program ochrony środowiska sporządzany jest w celu realizacji polityki ekologicznej państwa, powinien on spełniać wymagania określone w art. 14 ust. 1 ustawy – Prawo ochrony środowiska, tzn. na podstawie aktualnego stanu środowiska powinien określać w szczególności:

1)            cele ekologiczne,

2)            priorytety ekologiczne,

3)            rodzaj i harmonogram działań proekologicznych,

4)            środki niezbędne do osiągnięcia celów, w tym mechanizmy prawno – ekonomiczne i środki finansowe.

 

Zgodnie z art. 14 ust. 2 ustawy – Prawo ochrony środowiska gminny program ochrony środowiska przyjmuje się na cztery lata, z tym że przewidziane w nim działania w perspektywie obejmują kolejne cztery lata. W myśl art. 18 ust. 1 gminny program ochrony środowiska uchwala rada gminy. Z wykonania gminnego programu ochrony środowiska organ wykonawczy gminy sporządza co dwa lata raporty, które przedstawia do zatwierdzenia radzie gminy (art. 18 ust. 2). Projekt niniejszego programu podlega zaopiniowaniu przez organ wykonawczy powiatu (art. 17 ust. 2).

Swoim zakresem poniższy Program ochrony środowiska dla gminy Szulborze Wielkie na lata 2006 – 2013 obejmować będzie szeroko pojmowaną problematykę ochrony środowiska na terenie prezentowanej gminy. Program przedstawia aktualną sytuację ekologiczną gminy, uwzględniając uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, w tym ekologiczne, przestrzenne, społeczne i ekonomiczne uwarunkowania rozwoju. Zagadnienia ochrony środowiska omawiane w niniejszym dokumencie obejmują ochronę powietrza, wód, powierzchni ziemi, środowiska akustycznego oraz zasobów przyrodniczych. Omówienia dotyczące gospodarki odpadami zostaną przedstawione w odrębnym dokumencie, tj. w Planie gospodarki odpadami dla gminy Szulborze Wielkie na lata 2006 – 2013.

 

Głównym celem Programu jest przełożenie celów polityki ekologicznej państwa, województwa mazowieckiego oraz powiatu ostrowskiego na zadania i działania projektowane do 2013 r. na obszarze gminy Szulborze Wielkie, możliwe do sfinansowania ze źródeł budżetowych i pozabudżetowych. Główne funkcje Programu to:

-                realizacja polityki ekologicznej państwa na obszarze gminy Szulborze Wielkie,

-                strategiczne zarządzanie gminą w zakresie ochrony środowiska,

-                wdrażanie zasady zrównoważonego rozwoju,

-                przekazanie informacji na temat zasobów środowiska przyrodniczego oraz stanu poszczególnych komponentów środowiska,

-                przedstawienie problemów i zagrożeń ekologicznych, z podaniem sposobów ich rozwiązania w określonym czasie,

-                przekazywanie informacji na temat działań podejmowanych przez samorząd zmierzających do poprawy stanu środowiska przyrodniczego,

-                pomoc przy konstruowaniu budżetu powiatu.

 

2.                     Podstawy prawne opracowania

 

Podstawę prawną sporządzenia Programu ochrony środowiska dla gminy Szulborze Wielkie na lata 2006 – 2013  stanowią następujące ustawy:

1)            Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880),

2)            Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 80, poz. 717 z późn. zm.),

3)            Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085)

4)            Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz. 1229 z późn. zm.)

5)            Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. Nr 72, poz. 747 późn. zm.)

6)            Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62,
poz. 627 z późn. zm.)
określająca zakres merytoryczny niniejszego opracowania

7)            Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628 z późn. zm.) 

8)            Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz. U. Nr 111, poz. 724
z późn. zm.)

9)            Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. Nr 132, poz. 622 z późn. zm.)

10)        Ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 16,
poz. 78, z późn. zm.)

11)        Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (tekst jedn. Dz. U. 2000 r. Nr 56, poz. 679 z późn. zm.)

12)        Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 42, poz. 1591)

oraz akty wykonawcze do nich.

 

Opracowanie Programu ochrony środowiska dla gminy Szulborze Wielkie na lata 2006 – 2013 uwarunkowane jest także aspektami prawnymi, wynikającymi z między-narodowych, krajowych, wojewódzkich oraz lokalnych dokumentów, polityki i programów. W związku z powyższym przy opracowywaniu Programu zostały uwzględnione także:

  1. I.            Uwarunkowania międzynarodowe:

1.1.      Strategia zrównoważonego rozwoju Unii Europejskiej

1.2.      Szósty program działań Wspólnoty w dziedzinie ochrony środowiska na lata 2001 – 2010

1.3.      Dyrektywy Unii Europejskiej, ze szczególnym uwzględnieniem:

-               dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2000/60/WE z dnia
23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej

-               dyrektywa nr 96/62/WE dotycząca oceny jakości powietrza i zarządzania jakością powietrza

-               dyrektywa nr 99/31/WE dotycząca składowania odpadów

-               dyrektywa Rady nr 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 r. w sprawie ochrony dzikich ptaków (tzw. ptasia)

-               dyrektywa Rady nr 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory (tzw. siedliskowej).

 

  1. II.         Uwarunkowania krajowe i wojewódzkie:

2.1.      Program ochrony środowiska województwa mazowieckiego

2.2.      Polityka Ekologiczna Państwa na lata 2003 – 2006 z uwzględnieniem perspektyw na lata 2007 – 2010

2.3.      Program wykonawczy do II Polityki Ekologicznej Państwa

2.4.      Wojewódzki Program Rozwoju Regionalnego Mazowsza na lata 2001 – 2006

2.5.      Strategia rozwoju województwa mazowieckiego

2.6.      II Polityka Ekologiczna Państwa

2.7.      Długookresowa strategia trwałego i zrównoważonego rozwoju – Polska 2025

2.8.      Narodowa strategia edukacji ekologicznej

 

  1. III.     Uwarunkowania lokalne:

3.1.      Program ochrony środowiska wraz z planem gospodarki odpadami dla powiatu ostrowskiego

3.2.      Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Szulborze Wielkie

3.3.      inne dokumenty dotyczące ochrony i kształtowania środowiska

3.4.      decyzje administracyjne określające warunki korzystania ze środowiska

3.5.      prawo miejscowe.

 

3.                     Metodyka opracowania Programu ochrony środowiska dla gminy Szulborze Wielkie na lata 2006 – 2013

 

Program ochrony środowiska dla gminy Szulborze Wielkie na lata 2006 – 2013 został opracowany według metodologii planowania strategicznego. Główne działania zmierzające w kierunku powstania niniejszego dokumentu to:

1)            zbieranie i analiza danych,

2)            określeniu diagnozy stanu środowiska przyrodniczego wraz z oceną stanu,

3)            określenie środowiska zewnętrznego – scharakteryzowanie uwarunkowań realizacyjnych Programu w zakresie rozwiązań prawno – instytucjonalnych oraz źródeł finansowania zewnętrznego,

4)            definiowanie celów ochrony środowiska,

5)            konkretyzację celów poprzez sformułowania listy zadań,

6)            opracowanie systemu monitorowania Programu.

 

Przy sporządzaniu poniższego dokumentu jako materiał pomocniczy wykorzystano „Wytyczne sporządzania programów ochrony środowiska na szczeblu regionalnym i lokalnym” (Ministerstwo Środowiska, 2002 r.), w myśl których programy gminne powinny uwzględniać:

-                zadania własne – pod pojęciem których należy rozumieć te przedsięwzięcia, które będą finansowane w całości lub częściowo ze środków będących w dyspozycji gminy,

-                zadania koordynowane – czyli pozostałe zadania związane z ochroną środowiska
i racjonalnym wykorzystaniem zasobów naturalnych, które są finansowane ze środków przedsiębiorstw oraz ze środków zewnętrznych, będących w dyspozycji organów i instytucji szczebla powiatowego, wojewódzkiego i centralnego.

 

Zgodnie z zapisami ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz Wytycznymi do sporządzania programów ochrony środowiska na szczeblu regionalnym i lokalnym w procesie opracowywania Programu duży nacisk położono na wymianę informacji i konsultacje pomiędzy administracją samorządową szczebla powiatowego i gminnego oraz administracją rządową i samorządową szczebla wojewódzkiego.

 

Źródłami informacji dla Programu były dane własne Urzędu Gminy, dane Starostwa Powiatowego w Ostrowi Mazowieckiej, dane Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Warszawie, Głównego Urzędu Statystycznego, Urzędu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego, a także prace instytutów i placówek naukowo – badawczych z zakresu ochrony środowiska oraz dostępna literatura fachowa.

 

4.                     Horyzont czasowy Programu ochrony środowiska dla gminy Szulborze Wielkie na lata 2006 – 2013

 

Ustawa – Prawo ochrony środowiska, w art. 14 ust. 2, określa iż politykę ekologiczną przyjmuje się na cztery lata, i że przewiduje się w niej działania
w perspektywie obejmującej kolejne cztery lata. Zgodnie z tym cele Programu ochrony środowiska dla gminy Szulborze Wielkie określono następująco:

-                cele  krótkoterminowe – realizowane w latach 2006 – 2009,

-                cele  długoterminowe –  realizowane do roku 2013.

 

Ocena i weryfikacja realizacji zadań Programu dokonywana będzie zgodnie
z wymogami ustawy co 2 lata od przyjęcia Programu, stwarzając możliwości weryfikacji
i aktualizacji Programu.

 

5.                     Podstawowe definicje z zakresu ochrony środowiska

 

W celu skutecznej realizacji niniejszego programu konieczne jest zdefiniowanie podstawowych pojęć z zakresu szeroko pojętej ochrony środowiska, których wyjaśnienie zawierają następujące akty prawne:

-                ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach [1]

-                ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach [2]

-                ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska [3]

-                ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach [4]

-                ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o opakowaniach i odpadach opakowaniowych [5]

-                ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej [6]

-                ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków [7]

-                ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne [8]

-                ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym [9]

-                ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody [10]

 

Emisja – wprowadzane bezpośrednio lub pośrednio, w wyniku działalności człowieka, do powietrza, wody, gleby lub ziemi: substancje oraz energie, takie jak ciepło, hałas, wibracje lub pola elektromagnetyczne

 

Emisja dopuszczalna – prawnie określona wielkość emisji. Często definiowana statystycznie przez ustalenie limitu wielkości emisji lub limitu stężenia (przy określonym rozcieńczeniu) w stosunku do istniejącego tła

 

Gospodarowanie odpadami – to zbieranie, transport, odzysk i unieszkodliwianie odpadów, w tym również nadzór nad takimi działaniami oraz nad miejscami unieszkodliwiania odpadów

 

Hałas – dźwięki o częstotliwościach od 16 Hz do 16.000 Hz. Potocznie hałasem przyjęto definiować każdy dźwięk niepożądany lub szkodliwy dla zdrowia ludzkiego

 

Kompensacja przyrodnicza – zespół działań obejmujących w szczególności roboty budowlane, roboty ziemne, rekultywację gleby, zalesianie, zadrzewianie lub tworzenie skupień roślinności, prowadzących do przywrócenia równowagi przyrodniczej lub tworzenie skupień roślinności, prowadzących do przywrócenia równowagi przyrodniczej na danym terenie, wyrównania szkód dokonanych w środowisku przez realizację przedsięwzięcia i zachowanie walorów krajobrazowych

 

Monitoring – to:

-                w ogólnym znaczeniu termin ten oznacza wielokrotne pomiary w celu określenia zmian w pewnym okresie

-                w znaczeniu zawężonym termin ten oznacza systematyczne pomiary poziomu stężenia danego zanieczyszczenia wykonywane w odniesieniu do wybranego normatywu lub w celu oceny skuteczności określonego systemu i urządzeń oczyszczających

 

Obszar chronionego krajobrazu – obejmuje tereny chronione ze względu na wyróżniający się krajobraz o zróżnicowanych ekosystemach, wartościowe ze względu na możliwość zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem lub pełnioną funkcją korytarzy ekologicznych

 

Obszar specjalnej ochrony ptaków – obszar wyznaczony, zgodnie z przepisami prawa Unii Europejskiej, do ochrony populacji dziko występujących ptaków jednego lub wielu gatunków, w którego granicach ptaki mają korzystne warunki bytowania w ciągu całego życia, w dowolnym jego okresie albo stadium rozwoju

 

Odpady – wszystkie przedmioty oraz substancje stałe, a także nie będące ściekami substancje ciekłe powstające w wyniku prowadzenia działalności gospodarczej lub bytowania człowieka, nieprzydatne w miejscu lub czasie, w którym powstały i nie przeznaczone do zagospodarowania w określonym miejscu i czasie. Za odpady uważa się również osady ściekowe

 

Odzysk – to wszelkie działania, niestwarzające zagrożenia dla życia, zdrowia ludzi lub dla środowiska, polegające na wykorzystaniu odpadów w całości lub w części, lub prowadzące do odzyskania z odpadów substancji, materiałów lub energii i ich wykorzystania, określone w załączniku nr 5 do ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach

 

Organy ochrony środowiska – to organy administracji powołane do wykonywania zadań publicznych z zakresu ochrony środowiska, a w szczególności:

-                wójt, burmistrz lub prezydent miasta,

-                starosta,

-                wojewoda,

-                minister właściwy do spraw środowiska,

-                organy Inspekcji Ochrony Środowiska działające na podstawie przepisów ustawy
z dnia 20 lipca 1991 r
. o Inspekcji Ochrony Środowiska [11], wykonujące zadania
w zakresie ochrony środowiska, jeżeli ustawa tak stanowi

 

Ostoja – miejsce o warunkach sprzyjających egzystencji roślin, zwierząt lub grzybów zagrożonych wyginięciem lub rzadkich gatunków

 

Park krajobrazowy – obejmuje obszar chroniony ze względu na wartości przyrodnicze, historyczne i kulturowe oraz walory krajobrazowe w celu zachowania, popularyzacji tych wartości w warunkach zrównoważonego rozwoju

 

Pomnikami przyrody – to pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupiska o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród innych tworów, okazałych rozmiarów drzewa, krzewy gatunków rodzimych lub obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie.

 

Powszechne korzystanie ze środowiska – przysługuje z mocy ustawy każdemu
i obejmuje korzystanie ze środowiska, bez użycia instalacji, w celu zaspokojenia potrzeb osobistych oraz gospodarstwa domowego, w tym wypoczynku oraz uprawiania sportu, w zakresie wprowadzania do środowiska substancji lub energii. Korzystanie ze środowiska wykraczające poza ramy korzystania powszechnego może być, w drodze ustawy, obwarowane obowiązkiem uzyskania pozwolenia, ustalającego w szczególności zakres i warunki tego korzystania, wydanego przez właściwy organ ochrony środowiska

 

Powszechne korzystanie z wód – przysługuje z mocy ustawy każdemu i służy do zaspokajania potrzeb osobistych, gospodarstwa domowego lub rolnego, bez stosowania specjalnych urządzeń technicznych, a także do wypoczynku, uprawiania turystyki, sportów wodnych oraz, na zasadach określonych w przepisach odrębnych, amatorskiego połowu ryb. Powszechne korzystanie z wód nie obejmuje:

-                wydobywania kamienia, żwiru, piasku oraz innych materiałów z morskich wód wewnętrznych wraz z wodami Zatoki Gdańskiej oraz z wód morza terytorialnego

-                wycinania roślin z wód lub brzegu

-                wydobywania kamienia i żwiru z potoków górskich

 

Recykling – to taki odzysk, który polega na powtórnym przetwarzaniu substancji lub materiałów zawartych w odpadach w procesie produkcyjnym w celu uzyskania substancji lub materiału o przeznaczeniu pierwotnym lub o innym przeznaczeniu, w tym też recykling organiczny, z wyjątkiem odzysku energii

 

Siedlisko przyrodnicze – obszar lądowy lub wodny, naturalny, półnaturalny lub antropogeniczny, wyodrębniony w oparciu o cechy geograficzne, abiotyczne i biotyczne

 

Specjalny obszar ochrony siedlisk – obszar wyznaczony, zgodnie z przepisami prawa Unii Europejskiej, w celu trwałej ochrony siedlisk przyrodniczych lub populacji zagrożonych wyginięciem gatunków roślin lub zwierząt lub w celu odtworzenia właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych lub właściwego stanu ochrony tych gatunków

 

Składowisko odpadów – to obiekt budowlany przeznaczony do składowania odpadów. Wyróżnia się następujące typy składowisk odpadów: składowisko odpadów niebezpiecznych, składowisko odpadów obojętnych, składowisko odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne

 

Szczególne korzystanie z wód – jest korzystaniem wykraczającym poza korzystanie powszechne lub zwykłe i obejmuje w szczególności:

-                pobór oraz odprowadzanie wód powierzchniowych lub podziemnych

-                wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi

-                przerzuty wody oraz sztuczne zasilanie wód podziemnych

-                piętrzenie oraz retencjonowanie śródlądowych wód powierzchniowych

-                korzystanie z wód do celów energetycznych

-                korzystanie z wód do celów żeglugi oraz spławu

-                wydobywanie z wód kamienia, żwiru, piasku oraz innych materiałów, a także wycinanie roślin z wód lub brzegu

-                rybackie korzystanie ze śródlądowych wód powierzchniowych

 

Ścieki – to wprowadzane do wód lub do ziemi:

-                wody zużyte na cele bytowe lub gospodarcze

-                ciekłe odchody zwierzęce, z wyjątkiem gnojówki i gnojowicy przeznaczonych do rolniczego wykorzystania w sposób i na zasadach określonych w przepisach
ustawy z dnia 26 lipca 2000 r. o nawozach i nawożeniu [12]

-                wody opadowe lub roztopowe, ujęte w systemy kanalizacyjne, pochodzące
z powierzchni zanieczyszczonych, w tym z centrów miast, terenów przemysłowych i składowych, baz transportowych oraz dróg i parkingów o trwałej nawierzchni,

-                wody odciekowe ze składowisk odpadów, wykorzystane solanki, wody lecznicze
i termalne,

-                wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych, z wyjątkiem wód wtłaczanych do górotworu, jeżeli rodzaje i ilość substancji zawartych w wodzie wtłaczanej do górotworu są tożsame z rodzajami i ilością zawartymi w pobranej wodzie

-                wody wykorzystane, odprowadzane z obiektów chowu lub hodowli ryb oraz innych organizmów wodnych, jeżeli przyrost ilości substancji, pochodzących z chowu lub hodowli ryb oraz innych organizmów wodnych, w wodzie odprowadzanej z tych obiektów jest większy niż wartości określone w warunkach wprowadzania ścieków do wód

 

Ścieki bytowe – to ścieki z budynków przeznaczonych na pobyt ludzi, z osiedli mieszkaniowych oraz z terenów usługowych, powstające w szczególności w wyniku ludzkiego metabolizmu oraz funkcjonowania gospodarstw domowych

 

Ścieki komunalne – to ścieki bytowe lub mieszanina ścieków bytowych ze ściekami przemysłowymi albo wodami opadowymi lub roztopowymi

 

Ścieki przemysłowe – to ścieki odprowadzane z terenów, na których prowadzi się działalność handlową lub przemysłową albo składową, niebędące ściekami bytowymi lub wodami opadowymi

 

Środowisko – to ogół elementów przyrodniczych, w tym także przekształconych
w wyniku działalności człowieka, a w szczególności powierzchnia ziemi, kopaliny, wody, powietrze, zwierzęta i rośliny, krajobraz oraz klimat

 

Unieszkodliwianie odpadów – to poddanie odpadów procesom przekształceń biologicznych, fizycznych lub chemicznych określonym w załączniku nr 6 do ustawy
z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach, w celu doprowadzenia ich do stanu, który nie stwarza zagrożenia dla życia, zdrowia ludzi lub dla środowiska

 

Użytki ekologiczne – to zasługujące na ochronę pozostałości ekosystemów mających znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej – naturalne zbiorniki wodne, śródpolne i śródleśne oczka wodne, kępy drzew i krzewów, bagna, torfowiska, wydmy, płaty nieużytkowanej roślinności, starorzecza, wychodnie skalne, skarpy, kamieńce, siedliska przyrodnicze oraz stanowiska rzadkich lub chronionych gatunków roślin, zwierząt i grzybów, ich ostoje oraz miejsca rozmnażania lub miejsca sezonowego przebywania.

 

Walory krajobrazowe – wartości ekologiczne, estetyczne lub kulturowe obszaru oraz związane z nim rzeźbę terenu, twory i składniki przyrody, ukształtowane przez siły przyrody lub działalność człowieka

 

Zanieczyszczenie środowiska – to emisja, która może być szkodliwa dla zdrowia ludzi lub stanu środowiska, może powodować szkodę w dobrach materialnych, może pogarszać walory estetyczne środowiska lub może kolidować z innymi, uzasadnionymi sposobami korzystania ze środowiska

 

Zbieranie odpadów – to każde działanie, w szczególności umieszczanie w pojemnikach, segregowanie i magazynowanie odpadów, które ma na celu przygotowanie ich do transportu do miejsc odzysku lub unieszkodliwiania

Zbieranie selektywne jest wymogiem ustawy o odpadach z dnia 27 kwietnia 2001 r. W przeciwieństwie do systemu zbierania odpadów niesegregowanych – jest to system oddzielnego zbierania dwóch lub więcej grup odpadów z podziałem według jasno określonych cech. Zbieranie selektywne może być realizowane wg różnych systemów zbierania, najczęściej uzależnionych od rodzaju zabudowy i będącego w dyspozycji sprzętu do zbierania i wywozu. Selektywną zbiórkę w systemie od drzwi do drzwi realizuje się zestawem pojemników wyróżniających się barwą. System zbierania przy krawężniku bazuje na zbieraniu części odpadów (surowców wtórnych)  w worki foliowe. Ułatwieniem w prowadzeniu takiej zbiórki dla mieszkańca mogą być stelaże do worków

 

Zwykłe korzystanie ze środowiska – to takie korzystanie wykraczające poza ramy korzystania powszechnego, co do którego ustawa nie wprowadza obowiązku uzyskania pozwolenia

 

Zwykłe korzystanie z wód – przysługuje właścicielowi gruntu i służy zaspokojeniu potrzeb własnego gospodarstwa domowego oraz gospodarstwa rolnego. Prawo to nie stanowi prawa do wykonywania urządzeń wodnych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego. Nie stanowi zwykłego korzystania z wód:

-                nawadnianie gruntów lub upraw wodą podziemną za pomocą deszczowni

-                korzystanie z wody podziemnej, jeżeli urządzenia do poboru wody umożliwiają pobór w ilości większej niż 5 m3 na dobę

-                korzystanie z wód na potrzeby działalności gospodarczej

-                wprowadzanie do wód lub do ziemi oczyszczonych ścieków, jeżeli ich ilość jest większa niż 5 m3 na dobę

 

Źródło emisji – to punkt lub obszar, z którego zachodzi wprowadzanie substancji lub energii do powietrza, wody, gleby lub ziemi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

II.                  UWARUNKOWANIA ZEWNĘTRZNE PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA DLA GMINY SZULBORZE WIELKIE NA LATA
2006 – 201
3  

1.                     Polityka Ekologiczna Państwa

 

Polityka ekologiczna to świadoma i celowa działalność władz różnych szczebli w odniesieniu do środowiska przyrodniczego. Polityka określa cele, metody i środki zarządzania środowiskiem. Realizacja ustaleń ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska, która w art. 13 – 16 wprowadza obowiązek przygotowania i aktualizowania co 4 lata polityki ekologicznej państwa jest Polityka ekologiczna państwa na lata 2003 – 2006 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2007 – 2010.

Pierwszy dokument Polityka ekologiczna państwa powstał w 1990 r.
W 2000 r. została sporządzona II Polityka ekologiczna państwa, która ustala cele ekologiczne do 2010 i 2025 r. Opracowany w 2002 r. Program Wykonawczy do
II Polityki ekologicznej państwa, na lata 2002 – 2010
jest dokumentem o charakterze operacyjnym, tj. wskazującym wykonawców i terminy realizacji konkretnych zadań lub pakietów zadań, przewidzianych do realizacji, zgodnie z polityką ekologiczną państwa w latach 2002 –2010, a także szacującym niezbędne nakłady i źródła ich finansowania.

Politykę ekologiczną, obejmującą lata 2003 – 2006 oraz 2007 – 2010, należy traktować jako aktualizację i uszczegółowienie długookresowej II Polityki ekologicznej państwa, przede wszystkim w nawiązaniu do priorytetowych kierunków działania określonych w przyjętym VI Programie działań Unii Europejskiej w dziedzinie środowiska.

Wiodącą zasadą polityki ekologicznej naszego państwa jest, zapisana także
w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78, poz. 483), zasada zrównoważonego rozwoju. Uzupełnia ją szereg zasad pomocniczych i konkretyzujących, wśród których najważniejsze są:

1)            zasada przezorności – czyli przewidywania i podejmowania działań wtedy, gdy pojawia się uzasadnione prawdopodobieństwo, że problem wymaga rozwiązania, a nie wtedy, gdy istnieje już pełne naukowe potwierdzenie. Związana z nią jest zasada wysokiego poziomu ochrony środowiska, która zakłada, że stosowanie zasady prewencji i przezorności powinno być ukierunkowane na wysoki i bezpieczny dla zdrowia ludzkiego poziom ochrony środowiska,

2)            zasada wysokiego poziomu ochrony środowiska – zakłada, że stosowanie zasad prewencji i przezorności powinno być ukierunkowane na wysoki i bezpieczny dla zdrowia ludzkiego poziom ochrony środowiska,

3)            zasada integracji polityki ekologicznej z politykami sektorowymi – oznaczająca uwzględnienie w politykach sektorowych celów ekologicznych na równi z celami gospodarczymi i społecznymi,

4)            zasada równego dostępu do środowiska przyrodniczego – traktowana w kategoriach   sprawiedliwości międzypokoleniowej, międzyregionalnej i między-grupowej oraz       równoważenia szans pomiędzy człowiekiem a przyrodą,

5)            zasada uspołecznienia polityki ekologicznej – realizowana poprzez stworzenie instytucjonalnych, prawnych i materialnych warunków do udziału obywateli, grup społecznych i organizacji pozarządowych w procesie kształtowania modelu zrównoważonego rozwoju przy jednoczesnym rozwoju edukacji ekologicznej, rozbudzaniu świadomości i wrażliwości ekologicznej oraz kształtowaniu nowej etyki zachowań wobec środowiska (tzw. Konwencja z Aarhus – Dz. U. z 2001 r. Nr 78, poz. 706)

6)            zasada „zanieczyszczający płaci” – odnosząca się do odpowiedzialności za skutki zanieczyszczenia i stwarzania innych zagrożeń. Odpowiedzialność tę ponosić powinny wszystkie jednostki użytkujące środowisko, a więc także konsumenci, zwłaszcza, gdy mają możliwość wyboru mniej zagrażających środowisku dóbr konsumpcyjnych

7)            zasada prewencji – zakładająca, że przeciwdziałanie negatywnym skutkom dla środowiska powinno być podejmowane na etapie planowania i realizacji przedsięwzięć w oparciu o posiadaną wiedzę, wdrożone procedury ocen oddziaływania na środowisko oraz monitorowanie prowadzonych przedsięwzięć,

8)            zasada subsydiarnościwynika m.in. z Traktatu o Unii Europejskiej i oznacza, że Unia podejmuje działania nie należące do jej kompetencji, gdy cele proponowanych działań nie mogą być osiągnięte poprzez państwo członkowskie. Będzie to oznaczało przekazywanie części kompetencji i uprawnień decyzyjnych dotyczących ochrony środowiska na właściwy szczebel regionalny lub lokalny tak, aby był on rozwiązywany na najniższym szczeblu, na którym może zostać skutecznie i efektywnie rozwiązany.

 

Podstawowym celem Polityki ekologicznej państwa jest zapewnienie bezpieczeństwa ekologicznego kraju (mieszkańców, infrastruktury społecznej i zasobów przyrodniczych), przy założeniu, że strategia zrównoważonego rozwoju Polski pozwoli na wdrażanie takiego modelu tego rozwoju, który zapewni na tyle skuteczną regulację
i reglamentację korzystania ze środowiska, aby rodzaj i skala tego korzystania realizowane przez wszystkich użytkowników nie stwarzały zagrożenia dla jakości i trwałości przyrodniczych zasobów. Najważniejsze cele polityki ekologicznej państwa określono w dwóch zakresach, tzn. w zakresie racjonalnego użytkowania zasobów naturalnych oraz w zakresie jakości środowiska.

 

Polityka ekologiczna państwa w sferze racjonalnego użytkowania zasobów naturalnych dotyczy:

1)            racjonalizacji użytkowania wody,

2)            zmniejszenia materiałochłonności i odpadowości produkcji,

3)            zmniejszenia energochłonności gospodarki i wzrost wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych,

4)            ochrony gleb,

5)            wzbogacanie i racjonalna eksploatacja zasobów leśnych,

6)            ochrony zasobów kopalin.

 

Polityka ekologiczna państwa w zakresie jakości środowiska dotyczy:

1)            gospodarki odpadami,

2)            stosunków wodnych i jakości wód,

3)            jakości powietrza,

4)            hałasu i promieniowania,

5)            bezpieczeństwa chemicznego i biologicznego,

6)            nadzwyczajnych zagrożeń,

7)            różnorodności biologicznej i krajobrazowej,

 

W II Polityce ekologicznej państwa ustalone zostały ważniejsze limity krajowe, związane z racjonalnym wykorzystaniem zasobów naturalnych i poprawą stanu środowiska. Limity te mają być osiągnięte do 2010 r. Z punktu widzenia realizacji ochrony środowiska na terenie gminy Szulborze Wielkie do najważniejszych limitów zaliczyć należy:

-                odzyskanie i powtórne wykorzystanie co najmniej 50 % papieru i szkła z odpadów komunalnych,

-                zmniejszenie ładunku zanieczyszczeń odprowadzanych do wód powierzchniowych w stosunku do stanu z 1990 r., z gospodarki komunalnej (na terenie miast i osiedli wiejskich) o 30 % i ze spływu powierzchniowego także o 30 %,

-                ograniczenie emisji pyłów o 75 %, dwutlenku siarki o 56 % i tlenków azotu o 31 %, w stosunku do stanu w 1990 r.

 

Powyższe limity krajowe przyjęto jako punkt odniesienia w zakresie realizacji celów polityki ekologicznej województwa mazowieckiego.

 

2.                     Program ochrony środowiska województwa mazowieckiego

 

Cele polityki ekologicznej województwa mazowieckiego formułuje Program ochrony środowiska województwa mazowieckiego przyjęty przez Zarząd Województwa Mazowieckiego dnia 29 lipca 2003 r. Powyższe cele, podzielone na cele główne i cele szczegółowe, zapisano w sposób następujący:

  1. Cel główny: zmniejszenie zanieczyszczeń środowiska

1.1.      Cele szczegółowe:

-               poprawa jakości wód,

-               uporządkowanie gospodarki odpadami,

-               zapewnienie wysokiej jakości powietrza atmosferycznego,

-               ograniczenie uciążliwości hałasu.

 

  1. Cel główny: racjonalizacja gospodarki wodnej

2.1.      Cele szczegółowe:

-               zmniejszenie deficytu wód powierzchniowych,

-               ograniczenie poboru wód podziemnych dla celów gospodarczych i usług,

-               ograniczenie wodochłonności,

-               poprawa standardów zaopatrzenia w wodę.

 

  1. Cel główny: zwiększenie lesistości i ochrona lasów

3.1.      Cele szczegółowe:

-               osiągnięcie wskaźnika lesistości Mazowsza do 25 %,

-               racjonalizacja gospodarki leśnej,

-               rozwój funkcji ochronnych i buforowych lasu.

 

  1. Cel główny: poprawa stanu bezpieczeństwa ekologicznego

4.1.      Cele szczegółowe:

-               zmniejszenie ryzyka awarii związanych z wykorzystaniem i transportem substancji niebezpiecznych,

-               ochrona przeciwpowodziowa i przeciwpożarowa.

 

  1. Cel główny: podnoszenie poziomu wiedzy ekologicznej

5.1.      Cele szczegółowe:

-               kształtowanie postaw i zachowań zgodnych z zasadami ekorozwoju,

-               wiedza ekologiczna jako ważny czynnik w procesie zarządzania,

-               tworzenie ekologicznych podstaw kształtowania tożsamości regionalnej
i lokalnej.

 

  1. Cel główny: rozwój proekologicznych form działalności gospodarczej

6.1.      Cele szczegółowe:

-               wzrost ilości podmiotów gospodarczych mających certyfikaty jakości,

-               rozwój proekologicznych form produkcji rolniczej,

-               wzrost wykorzystania energii odnawialnej,

-               zwiększenie udziału transportu szynowego w przewozie osób i towarów,

-               zmniejszenie materiałochłonności i energochłonności.

 

  1. Cel główny: utworzenie spójnego systemu obszarów chronionych

7.1.      Cele szczegółowe:

-               zwiększenie obszarów objętych ochroną prawną do 35 % powierzchni województwa, ze szczególnym uwzględnieniem dolin rzecznych, kompleksów leśnych oraz obszaru „Zielonych Płuc Polski”,

-               określenie do roku 2006 zasad gospodarowania na wszystkich obszarach chronionych oraz sporządzenie planów ochrony dla tych obszarów,

-               utrzymanie i wzmocnienie ciągłości powiązań przyrodniczych w ramach korytarzy ekologicznych  krajowych, regionalnych i lokalnych,

-               partnerstwo samorządowe i partycypacja społeczna w działaniach na rzecz tworzenia obszarów chronionych,

-               włączenie obszarów cennych przyrodniczo do sieci NATURA 2000.

 

3.                     Program ochrony środowiska powiatu ostrowskiego

 

Priorytety polityki ekologicznej powiatu Ostrów Mazowiecka określa Program ochrony powiatu ostrowskiego (sierpień 2004 r.) i są one następujące:

1)            Poprawa gospodarki odpadami komunalnymi,

2)            Poprawa jakości wód powierzchniowych,

3)            Poprawa stosunków gruntowo – wodnych,

4)            Ochrona przed hałasem komunikacyjnym,

5)            Przeciwdziałanie zagrożeniom środowiska z tytułu poważnych awarii i klęsk żywiołowych,

6)            Poprawa jakości powietrza,

7)            Edukacja ekologiczna mieszkańców.

 

Krótkoterminowe cele i kierunki działania na lata 2004 – 2008 dla powiatu ostrowskiego zostały sformułowane w sposób następujący:

1)           Zasoby wodne i jakość wód:

-                ochrona przeciwpowodziowa,

-                poprawa stosunków wodnych w powiecie,

-                zapewnienie mieszkańcom powiatu dostępu do wody pitnej o odpowiedniej jakości i niezbędnej ilości,

-                dążenie do osiągnięcia właściwych standardów wód powierzchniowych pod względem jakościowym,

-                rozwój i modernizacja infrastruktury ochrony środowiska w zakresie gospodarki wodnej,

 

2)           Jakość powietrza:

-                ograniczenie wielkości emisji zanieczyszczeń komunikacyjnych,

-                ograniczenie emisji ze źródeł komunalnych, szczególnie niskiej emisji,

-                ograniczenie emisji ze źródeł przemysłowych,

-                rozwój monitornigu jakości powietrza,

3)           Gospodarowanie odpadami:

-                likwidacja magazynów przeterminowanych środków ochrony roślin,

-                zmiana struktury gospodarki odpadami poprzez zwiększenie wykorzystania odpadów jako surowców wtórnych i ograniczenie składowania,

-                budowa zakładów do kompleksowego zagospodarowania odpadów w celu minimalizacji składowania,

-                rekultywacja nieczynnych, przepełnionych składowisk odpadów komunalnych,

-                zamknięcie i rekultywacja składowisk, których nie można dostosować do wymogów prawa, lub ich odpowiednią modernizację,

4)           Zmiany klimatu:

-                wdrożenie zbiórki odpadów wielkogabarytowych i odzysk odpadów niebezpiecznych z takich wyeksploatowanych urządzeń, jak lodówki, agregaty chłodnicze, itp., w których jako czynnik chłodzący wykorzystano freon,

-                zwiększenie szorstkości powierzchni w sensie eolicznym, tzn. tworzenie nasadzeń drzew, kęp śródpolnych, itp. na kierunkach ograniczających prędkość wiatrów,

-                zwiększenie retencji wód poprzez budowę i odbudowę lokalnych zbiorników wodnych, co powoduje lokalne łagodzenie zmian temperatury i lepszy mikroklimat,

-                zwiększenie zalesień, co poprawi transpirację pary wodnej do atmosfery,

5)           Hałas:

-                prowadzenie polityki przestrzennej pozwalającej na zróżnicowanie lokalizacji obiektów w zależności od jego uciążliwości hałasowej,

-                ograniczenie narażenia ludności powiatu na ponadnormatywny hałas,

6)           Elektromagnetyczne promieniowanie niejonizujące:

-                monitoring promieniowania niejonizującego na terenie powiatu,

-                utrzymanie dotychczasowego braku zagrożeń dla środowiska i mieszkańców ze strony promieniowania elektromagnetycznego,

-                ochrona mieszkańców powiatu przed oddziaływaniem nadmiernego promieniowania elektromagnetycznego,

7)           Bezpieczeństwo chemiczne i biologiczne oraz nadzwyczajne zagrożenia środowiska i zapobieganie awariom przemysłowym:

-                wzmocnienie stabilnej sytuacji bezpieczeństwa chemicznego i biologicznego,

-                zapobieganie poważnym awariom,

-                likwidacja i kontrola ewentualnych źródeł zagrożenia chemicznego
i biologicznego,

-                minimalizacja skutków sytuacji awaryjnych,

-                zwiększenie świadomości społecznej dotyczącej zasad postępowania
i zapobiegania w przypadku wystąpienia poważnej awarii lub klęsk żywiołowych,

8)           Rewitalizacja obszarów poprzez adaptację do nowych potrzeb (zwłaszcza terenów przemysłowych)

9)           Zwiększanie lesistości i ochrona obszarów cennych przyrodniczo

10)       Zasoby kopalin:

-                skuteczne egzekwowanie zasad i norm prawnych, zgodnie z Prawem geologicznym i górniczym,

-                maksymalne wykorzystanie zasobów kopalin w granicach udokumentowania,

-                rekultywacja lub rewitalizacja terenów dawnych wyrobisk i niedopuszczanie do ich dalszego nielegalnego wykorzystania,

-                ochrona złóż nie eksploatowanych poprzez uwzględnienie ich w planach zagospodarowania przestrzennego,

-                poszukiwanie substytutów kopalin naturalnych,

11)       Gleby użytkowane rolniczo:

-                zagospodarowanie gleb w sposób adekwatny do ich klasy bonitacyjnej
i zanieczyszczenia,

-                uaktualnianie informacji o jakości oraz o zanieczyszczeniu gleb i gruntów,

-                zmniejszenia areału terenów zdegradowanych i zanieczyszczonych,

-                prowadzenie monitoringu jakości gleby i ziemi.

 

Długoterminowe cele i kierunki działania w zakresie ochrony środowiska do 2010 r. dla powiatu ostrowskiego uwzględniają limity krajowe ujęte w II Polityce Ekologicznej Państwa i dotyczą:

1)           zmniejszenia materiałochłonności,

2)           zmniejszenia energochłonności,

3)           poprawy jakości powietrza,

4)           regulacji stosunków gruntowo – wodnych,

5)           racjonalnej gospodarki wodnej (zmniejszenie wodochłonności),

6)           ochrony gleb i powierzchni ziemi poprzez:

-                zmniejszenie degradacji chemicznej i fizycznej gleb oraz gruntów,

-                ograniczenie przeznaczania gruntów na cele nierolnicze i nieleśne,

-                wzrost świadomości społeczeństwa, głównie osób uprawiających ziemię,
w zakresie zasad jej ochrony,

7)           racjonalnej eksploatacji lasów poprzez:

-                wykonanie uproszczonych planów urządzania lasu lub inwentaryzacji stanu lasu dla powierzchni dotąd nie objętych takimi dokumentami,

-                aktualizacja planów i inwentaryzacji dla powierzchni pozostałych, których okres ważności mija w latach 2006 – 2007,

-                szersze wykorzystanie patrolowania lotniczego lasów w celu wykrywania ognisk pożarów, dzikich wysypisk odpadów, chorobowych uszkodzeń drzewostanów leśnych,

8)           ochrony bioróżnorodności i wzbogacenia walorów przyrodniczych, rozwoju terenów zielonych i rekreacyjnych, zalesienia poprzez:

-                utworzenie ekologicznego systemu obszarów chronionych i przyrodniczo cennych,

-                podniesienie świadomości ekologicznej społeczeństwa powiatu,

-                dążenie do optymalnego wykorzystania walorów przyrodniczo – kulturowych powiatu.

9)           ograniczenia nadmiernej emisji hałasu do środowiska poprzez:

-                utrzymywanie aktualnego poziomu hałasu w obszarach, gdzie sytuacja akustyczna jest korzystna,

-                ograniczanie hałasu na terenach, gdzie jego natężenie odczuwalne jest jako uciążliwe lub przekracza dopuszczalne normy,

10)       bezpieczeństwa chemicznego i biologicznego oraz przeciwdziałania poważnym awariom i ograniczania skutków klęsk żywiołowych poprzez:

-                minimalizację negatywnego wpływu na środowisko przy eksploatacji kopalin,

-                racjonalną eksploatację istniejących zasobów,

-                ochronę złóż perspektywicznych,

-                rekultywację terenów poeksploatacyjnych,

11)       zagospodarowania terenów zdegradowanych oraz kolejności prac rekultywacyjnych terenów, na których stwierdzono przekroczenie standardów środowiska lub niekorzystne przekształcenie terenu ze szczególnym uwzględnieniem rekultywacji terenów po składowiskach odpadów,

12)       edukacji ekologicznej.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

III.              OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA GMINY SZULBORZE WIELKIE

 

Gmina Szulborze Wielkie jest położona we wschodniej części powiatu Ostrów Mazowiecka. Od strony północno – wschodniej na odcinku2,6 kmgranica gminy jest również granicą województw mazowieckiego i podlaskiego. Od północy gmina Szulborze Wielkie sąsiaduje z gminą Andrzejewo, do zachodu z gminą Zaręby Kościelne, od południa i południowego – wschodu z gminą Nur (schemat nr 1).

Administracyjnie gmina Szulborze Wielkie składa się z miejscowości gminnej o tej samej nazwie, gdzie mieści się siedziba władz gminnych oraz z siedemnastu następujących sołectw: Szulborze – Koty wraz z Szulborzem Wielkim, Brulino – Lipskie, Godlewo – Gudosze, Gostkowo, Grędzice, Helenowo, Janczewo – Sukmanki, Janczewo Wielkie, Leśniewo, Mianówek, Słup, Słup – Kolonia, Smolewo – Parcele, Smolewo – Wieś, Świerże – Leśniewek, Uścianek – Dębinka, Zakrzewo – Zalesie.

 

 

Schemat nr 1. Lokalizacja gminy Szulborze Wielkie

 

 

 

 

 

 

 

Ogólna powierzchnia gminy Szulborze Wielkie wynosi4671 ha. Liczbę ludności oraz jej zmiany prezentuje tabela nr 1.

 

Tabela nr 1. Liczba ludności na terenie gminy Szulborze Wielkie

Lp.

Rok

Liczba ludności

Źródło informacji

  1.  

2000

1995

Bank Danych Regionalnych

  1.  

2001

1950

  1.  

2002

1938

Powszechny Spis Narodowy

  1.  

2003

1900

Bank Danych Regionalnych

  1.  

2004

1866

  1.  

31.03.2006   

1967

Urząd Gminy

Źródło: opracowanie własne

 

Gmina Szulborze Wielkie położona jest w pewnym oddaleniu od ośrodków gospodarczych. Najbliższe miejskie ośrodki powiatowe to Ostrów Mazowiecka w odległości ok.30 kmi Zambrów w odległości ok.50 km. Najbliższym ośrodkiem miejskim jest Ciechanowiec. Powiązania komunikacyjne z tymi ośrodkami są rozwinięte w stopniu podstawowym wymagającym modernizacji. Przez teren gminy przebiegają wyłącznie drogi gminne i powiatowe. Najbliższą, ale poza obszarem gminy drogą wyższej rangi jest droga krajowa nr 63 położona w odległości ok.10 kmod miejscowości gminnej.

Przez teren gminy przebiega komunikacyjny szlak kolejowy Warszawa – Tłuszcz – Białystok. Jest to linia E 75 o znaczeniu transeuropejskim zapewniająca również obsługę połączeń między ośrodkami wojewódzkimi (Warszawa – Białystok).

 

Gmina Szulborze Wielkie jest gminą typowo rolniczą (funkcja skupiona w części północnej i środkowej). Pozostałe funkcje podstawowe gminy to:

–                gospodarka leśna w części południowo zachodniej gminy,

–                mieszkalnictwo i obsługa ludności, głównie w zespole wsi Szulborze Wielkie – Szulborze Koty.

 

Funkcje uzupełniające gminy to usługi dla rolnictwa i leśnictwa oraz rozwijana stopniowo turystyka i rekreacja. Na terenie gminy brak jest przemysłu, a usługi rozwijają się na poziomie lokalnym.

Użytkowanie terenu w gminie prezentuje tabela nr 2 oraz wykres nr 1.

 

 

 

 

 

Tabela nr 2. Użytkowanie terenu gminy Szulborze Wielkie

Rodzaj użytkowania

Powierzchnia [ha] w roku

2000

2001

2002

2003

2004

Grunty rolne

2972

2973

2961

2962

2958

Sady

52

52

52

52

52

Łąki

67

67

68

312

312

Pastwiska

386

386

386

144

144

Lasy i tereny leśne

923

923

923

920

902

Pozostałe grunty i nieużytki

271

270

281

281

303

Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Regionalnego Banku Danych oraz danych Urzędu Gminy

 

Wykres nr 1. Użytkowanie terenu gminy Szulborze Wielkie w 2004 r.

 

Źródło: opracowanie własne

 

Średnia wielkość gospodarstwa rolnego wynosi9,92 ha. Na terenie gminy uprawiane są przede wszystkim zboża. W hodowli zwierząt dominuje trzoda chlewna i bydło.

 

Ze względu na liczbę mieszkańców oraz koncentrację funkcji rolę ośrodka gminnego pełni zespół miejscowości Szulborze Wielkie i Szulborze Koty.

Na terenie gminy zarejestrowane jest 56 osób w rejestrze ewidencji działalności gospodarczej, z czego 23 firmy znajdują się na terenie miejscowości gminnej. Profil funkcjonujących działalności gospodarczych związany jest głównie z usługami handlu (sklepy) oraz obsługą rolnictwa. Wśród innych usług, mających znaczenie dla lokalnej społeczności, jest tartak w Szulborzu Wielkim.

Szansę rozwoju gospodarczego dla gminy Szulborze Wielkie stanowi rozwój terenów letniskowych orz infrastruktury służącej rozwojowi turystyki i rekreacji.

IV.                 CHARAKTERYSTYKA ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO GMINY SZULBORZE WIELKIE

 

Teren gminy Szulborze Wielkie usytuowany jest poza większymi kompleksami cennymi przyrodniczo oraz poza terenami prawnie chronionymi. Gmina ma charakter rolniczo – leśny, z ekspansywnym zagospodarowaniem.

 

Zdjęcie nr 1. Panorama gminy Szulborze Wielkie

 

 

Według podziału fizyczno – geograficznego (J. Kondracki, Geografia regionalna Polski, PWN 2000 r.) teren gminy Szulborze Wielkie położony jest w makroregionie Nizina Północnopodlaska (843.3), w mezoregionie Wysoczyzna Wysokomazowiecka (843.38).

W ukształtowaniu terenu gminy przeważają formy równinne z lekkim nachyleniem w kierunku południowym oraz lokalnie w kierunku den dolinnych. Najniżej położone tereny w gminie znajdują się w rejonie wsi Smolewo – Wieś, gdzie umiejscowione są obniżenia terenu – maksymalnie do110,4 mn.p.m. najwyżej położone tereny (średnio 125 –130 mn.p.m.) znajdują się pomiędzy drogami Czyżew – Osada, a Szulborze – Koty, Szulborze Wielkie i Uścianek – Dębianka. Lokalne wypiętrzenia terenu sięgają maksymalnie132,8 m(tereny pomiędzy Janczewem Wielkim, a Grędzicami). Pozostałe tereny gminy położone są na wysokości od 116 do120 mn.p.m.

Budowa geologiczna na terenie gminy jest dosyć zróżnicowana. W części południowej gminy przeważają piaski pyłowe i żwiry osadzonych na glinach zwałowych, a wzdłuż cieków namuły piaszczyste. W części południowej przeważają gliny zwałowe. Teren wzdłuż doliny Broku to równiny akumulacyjne wód roztopowych.

Na terenie gminy Szulborze Wielkie nie zidentyfikowano znaczącego zbiornika wód podziemnych (GZWP). Główny poziom użytkowy wód podziemnych w gminie stanowią wody czwartorzędowe.

Istniejące na terenie gminy Szulborze Wielkie ekotony są podporządkowane trzem ekosystemom. Największy z nich tworzą pola, gdzie dominują uprawy oraz segetalne gatunki flory i synantropijne gatunki fauny. Drugi z ekosystemów tworzą lasy mieszane łączące się z Puszczą Białą. Trzeci z ekosystemów tworzą cieki Brok i Pukawka oraz kanały i rowy stanowiące ich dopływy.

Tereny leśne, obejmujące ok. 20% obszaru gminy, mają tu charakter użytkowy, z czym wiąże się ich znaczne rozdrobnienie. Dla terenu gminy nie wykonano szczegółowej inwentaryzacji przyrodniczej w związku z czym nie istnieją informacje o występowaniu tu gatunków rzadki, zagrożonych wyginięcie bądź prawnie chronionych.

Na terenie gminy Szulborze Wielkie nie posiadają lokalizacji obszary prawnie chronione, w tym obszary NATURA 2000.

 

Na terenie gminy Szulborze Wielkie wody powierzchniowe ujmowane są przez cieki wodne IV i V rzędu. Podstawowym ciekiem IV rzędu jest rzeka Brok (Broczysko), przepływająca przez teren gminy na długości8 km.

 

Zdjęcie nr 2. Rzeka Brok

 

 

Ponadto na terenie gminy znajdują się mniejsze cieki, w tym Pukawka (przepływająca na terenie gminy na długości17,5 km) oraz system rowów.

Na terenie gminy Szulborze Wielkie nie ma i nie przewiduje się wytyczenia obszarów górniczych. Występowanie surowców mineralnych w postaci piasków i żwirów stwierdzono w południowo – zachodniej części gminy.

V.                     STAN ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO NA TERENIE GMINY SZULBORZE WIELKIE ORAZ INFRASTRUKTURA TECHNICZNA

 

Celem poniższego rozdziału jest przedstawienie analizy stanu środowiska przyrodniczego na terenie gminy Szulborze Wielkie. Na wstępie zaznaczyć należy jednak, iż na terenie gminy nie są prowadzone badania jakości dla żadnego komponentu środowiska, poddawanemu badaniom monitoringowym, realizowanym w ramach Kompetencji Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska bądź Inspekcji Sanitarnej.

W związku z powyższym analizę stanu środowiska na terenie gminy Szulborze Wielkie przeprowadzono w oparciu o dane zawarte w:

–                raportach Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska,

–                „Programie ochrony środowiska dla powiatu ostrowskiego”,

oraz w oparciu o dane Urzędu Gminy i obserwacje własne.

 

1.                     Ochrona powietrza atmosferycznego

 

Pod pojęciem emisji zanieczyszczeń do powietrza [13] rozumieć należy wydzielanie substancji do atmosfery. Punkt lub obszar, z którego zachodzi wydzielanie nosi nazwę źródła emisji. Emisję zanieczyszczeń do powietrza podzielić można w sposób następujący:

1)            ze względu na rozmiary źródła emisji na:

-                punktową (np. komin),

-                liniową (np. trasa komunikacyjna),

-                powierzchniową (np. parking samochodowy, składowisko odpadów),

2)            ze względu na wysokość źródła emisji na:

-                wysoką (np. komin o wysokości >50 m)

-                niską (np. palenisko domowe, mała kotłownia lokalna o wysokości <50 m),

3)            ze względu na rodzaj źródła emisji na:

-                energetyczne – pochodzące z zakładów ciepłowniczego i lokalnych kotłowni,

-                technologiczne – związane z przemysłem,

-                komunikacyjne,

4)            ze względu na sposób emisji na:

-                niezorganizowaną – odbywającą się w sposób nieuporządkowany (np. przeładunek substancji pylących, nawożenie pól, wtórne pylenie z dróg),

-                zorganizowaną – odbywającą się przez urządzenia o znanych parametrach,
w sposób umożliwiający zmierzenie.

Biorąc pod uwagę powyższy podział można stwierdzić, że na terenie gminy Szulborze Wielkie emisja zanieczyszczeń do powietrza odbywa się w każdy wymieniony sposób, za wyjątkiem emisji wysokiej, powierzchniowej i technologicznej.

 

Na terenie gminy występują wyłącznie małe, lokalne źródła emisji zanieczyszczeń do powietrza. Są to kotłownie centralnego ogrzewania w obiektach użyteczności publicznej (urząd gminy, szkoły, małe zakładu usługowe) oraz kotłownie indywidualnych budynków mieszkalnych. Istotne źródło emisji do powietrza na terenie gminy stanowi także ruch pojazdów samochodowych na lokalnych drogach.

W efekcie powyższych emisji do powietrza atmosferycznego przedostają się następujące zanieczyszczenia: dwutlenek siarki (SO2), tlenki azotu (NxOy), tlenek węgla (CO) oraz pyły. Specyficzny typ zanieczyszczenia powietrza stanowią także odory, których źródło stanowią większe obiekty inwentarskie.

 

Na terenie gminy Szulborze Wielkie nie jest prowadzony monitoring jakości powietrza atmosferycznego. Badania takie prowadzone są na poziomie powiatu, przez służby Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska, Wojewódzką oraz Powiatową Stację Sanitarno – Epidemiologiczne. Wyniki powyższych badań dla powiatu ostrowskiego w 2004 r. prezentują poniższe tabele nr 3, nr 4, nr 5, nr 6.

 

Tabela nr 3. Suma emisji SO2w powiecie ostrowskim oraz udziały poszczególnych typów  emisji

Suma SO2

Punktowa

Powierzchniowa

Liniowa

Wskaźnik

Mg/rok

% sumy

% sumy

% sumy

kg/ km2

kg/ mieszk.

2.901

83,2

15,6

1,2

2.299

38

Źródło: „Stan środowiska w województwie mazowieckim w 2004 r.” Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie, 2005 r.

 

Tabela nr 4. Suma emisji NO2w powiecie ostrowskim oraz udziały poszczególnych typów  emisji

Suma SO2

Punktowa

Powierzchniowa

Liniowa

Wskaźnik

Mg/rok

% sumy

% sumy

% sumy

kg/ km2

kg/ mieszk.

3.507

80,3

6,9

12,8

2.859

46

Źródło: „Stan środowiska w województwie mazowieckim w 2004 r.” Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie, 2005 r.

 

 

 

 

Tabela nr 5. Suma emisji COw powiecie ostrowskim oraz udziały poszczególnych typów  emisji

Suma SO2

Punktowa

Powierzchniowa

Liniowa

Wskaźnik

Mg/rok

% sumy

% sumy

% sumy

kg/ km2

kg/ mieszk.

24.609

93,8

3,3

2,9

20.063

324

Źródło: „Stan środowiska w województwie mazowieckim w 2004 r.” Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie, 2005 r.

 

Tabela nr 6. Suma emisji PM 10w powiecie ostrowskim oraz udziały poszczególnych typów  emisji

Suma SO2

Punktowa

Powierzchniowa

Liniowa

Wskaźnik

Mg/rok

% sumy

% sumy

% sumy

kg/ km2

kg/ mieszk.

1.904

43,1

52,2

4,7

1.552

25

Źródło: „Stan środowiska w województwie mazowieckim w 2004 r.” Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie, 2005 r.

 

Podstawowym zadaniem monitoringu jakości powietrza jest w szczególności pozyskiwanie i analizowanie danych o poziomach substancji w otaczającym powietrzu. Powyższe badania realizowane są w oparciu o przepisy art. 85 – 95 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska. Na terenie powiatu ostrowskiego zlokalizowane są dwa stanowiska pomiarowe. Ich charakterystykę prezentuje tabela nr 7.

 

Tabela nr 7. Stanowiska pomiarowe w powiecie ostrowskim

Nazwa

strefy

Kod

strefy

Kod krajowej stacji

Właściciel

Mierzone zanieczyszczenia

SO2

NO2

PM10

C6H6

inne

ostrowska

4.14.19.16

MzOstMazSikorWSSE

WSSE

m

m

m

-

fenol, formaldehyd

MzOstrMazWiej

WIOŚ

-

-

-

p

-

 

m – miernik manualny (stacja manualna)                    p – stanowisko pasywne

Źródło: „Stan środowiska w województwie mazowieckim w 2004 r.” Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie, 2005 r.

 

Działalność WIOŚ w zakresie monitoringu i oceny stanu jakości powietrza określa art. 88 (ocena wykonywana co 5 lat, mająca na celu ustalenie odpowiedniego sposobu oceny jakości powietrza w województwie) i art. 89 (ocena wykonywana w każdym roku, mająca na celu klasyfikację stref – powiatów oraz wskazanie tych, w których przekraczane są poziomy dopuszczalne stężeń zanieczyszczeń) ustawy – Prawo ochrony środowiska.

Ocenę jakości powietrza dokonuje się w oparciu o kryteria ochrony zdrowia ludzi oraz ochrony roślin, klasyfikując strefy następująco:

1)            klasa A – poziom zanieczyszczeń nie przekracza poziomu dopuszczalnego,

2)            klasa B – poziom zanieczyszczeń chociaż jednej substancji mieści się pomiędzy poziomem dopuszczalnym a poziomem dopuszczalnym powiększonym o margines tolerancji,

3)            klasa C – poziom zanieczyszczeń chociaż jednej substancji przekracza poziom dopuszczalny powiększony o margines tolerancji,

 

Obszar powiatu ostrowskiego ze względu na ochronę zdrowia został zakwalifikowany do klasy A (dla dwutlenku siarki, dwutlenku azotu i benzenu) oraz do klasy B (dla pyłu PM10), zaś ze względu na ochronę roślin – do klasy A.

 

2.                     Ochrona środowiska przed hałasem i polami elektromagnetycznymi

 

Szkodliwość bądź uciążliwość hałasu dla środowiska przyrodniczego i społecznego zależy od jego natężenia, częstotliwości, charakteru zmian w czasie, zawartość składowych niesłyszalnych i długotrwałości działania. Ocena stanu środowiska w efekcie emisji hałasu z różnych źródeł dokonywana jest przy pomocy równoważnego poziomu dźwięku wyrażonego w dB. Wyniki pomiarów odnoszone są do wartości dopuszczalnych zawartych w Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 29 lipca 2004 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz. U. Nr 178, poz. 1841) oraz wartości progowych zawartych w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 9 stycznia 2002 r. w sprawie wartości progowych poziomów hałasu (Dz. U. Nr 8, poz. 81).

Na wstępie zaznaczyć należy, że na terenie gminy Szulborze Wielkie nie są prowadzone pomiary natężenia hałasu oraz monitoring jakości klimatu akustycznego, co uniemożliwia dokonanie rzeczywistej ocena jakości środowiska gminy w tym zakresie.

Za jakość klimatu akustycznego w gminie odpowiedzialny jest głównie hałas komunikacyjny, powstający w efekcie ruchu pojazdów samochodowych na lokalnych drogach. Źródło hałasu na terenie gminy stanowią także drobne zakłady usługowe, obiekty użyteczności publicznej oraz sezonowo maszyny rolnicze pracujące na polach.

 

Coraz powszechniejsze zagrożenie dla jakości środowiska przyrodniczego
i społecznego stanowią pola elektromagnetyczne, niestety zarówno na terenie gminy Szulborze Wielkie, jak i całego powiatu ostrowskiego nie są prowadzone pomiary emisji pól elektromagnetycznych do środowiska.

Źródło promieniowania elektromagnetycznego stanowi każde urządzenie bądź instalacja, w których następuje przepływ prądu np. sieci energetyczne, stacje radiowe
i telewizyjne, CB – radio, urządzenia radiowo – nawigacyjne, urządzenia elektryczne wykorzystywane w domu oraz stacje bazowe i telefony telefonii komórkowej, które wśród lokalnych społeczności budzą największy sprzeciw na etapie lokalizacji. Źródła oraz zakresy częstotliwości emitowanych pól prezentuje tabela nr 8. Dopuszczalne poziomy pól elektromagnetycznych dla miejsc dostępnych dla ludności prezentuje tabela nr 9.

 

Tabela nr 8. Źródła emisji pól elektromagnetycznych oraz emitowane zakresy częstotliwości

Opis pola

Przedział częstotliwości

Długość fali

Źródła oraz okoliczności

występowania pól

Stałe pola elektryczne i magnetyczne

0

-

Silniki elektryczne, elektroliza i przemysł

Pola sieciowe

50 lub 60 Hz

6000 lub5000 km

Elektroenergetyka, oświetlenie, silniki, urządzenia zasilane z sieci, przemysł

Pola bardzo niskich częstotliwości

0,1 – 1,0 kHz

300 –3000 km

Urządzenia przemysłowe

Pola niskich częstotliwości

1 – 100 kHz

3 –300 km

Urządzenia przemysłowe

Fale radiowe

0,1 – 300 MHz

1 –3000 m

Radiofonia (fale długie, średnie, krótkie i UKF), radiotelefony, urządzenia medyczne

Mikrofale

0,3 – 300 GHz

1 –1000 mm

Radiolokacja, radionawigacja, telefonia komórkowa, urządzenia medyczne, domowe oraz przemysłowe

Źródło: Stan środowiska w województwie mazowieckim. Raport Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska, Warszawa 2003 r.

 

Tabela nr 9. Dopuszczalne poziomy pól elektromagnetycznych dla miejsc dostępnych dla ludzi

Zakres częstotliwości

Składowa

elektryczna (V/ m)

Składowa magnetyczna (A/ m)

0

10.000

2.500

od 0 Hz do 0,5 Hz

-

2.500

od 0,5 Hz do 50 Hz

10.000

60

od 0,05 kHz do 1 kHz

20

3/ f

od 0,001 Hz do 3 MHz

7

3

od 3 Hz do 300 MHz

7

-

od 300 Hz do 300 GHz

 

-

Źródło: „Stan środowiska w województwie mazowieckim w 2004 r.” Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie, 2005 r.

 

Na terenie gminy nie posiadają lokalizacji stacje bazowe telefonii komórkowej.

 

3.                     Ochrona wód powierzchniowych i podziemnych

 

Na teren gminy Szulborze Wielkie nie funkcjonują punktu pomiarowe jakości wód powierzchniowych. Dla rzek przepływających przez teren gminy, tj. rzek Brok i Pukawka, punkt pomiarowy istnieje tylko w przypadku rzeki Brok i jest zlokalizowany w miejscowości w miejscowości Zaręby Kościelne, gmina Zareby Kościelne na27,6 km.

Według danych WIOŚ jakość wód rzeki Brok w 2004 r. w powyższym punkcie pomiarowym określona została na poziomie klasy IV, zaś wskaźnikami w klasie V były: barwa, azotany, fosforany, selen.

Jakość wód prowadzony przez rzekę Pukawkę nie jest określa w ramach badań monitoringowych.

 

Na terenie gminy Szulborze Wielkie nie istnieje zorganizowany system odprowadzania ścieków z obiektów użyteczności publicznej i obiektów usługowych oraz z gospodarstw indywidualnych. Obecnie nieczystości płynne gromadzone w zbiornikach należących do użytkowników nieruchomości. Okresowo są one wywożone do najbliższych punktów zlewowych przy oczyszczalniach ścieków w Ostrowi Mazowieckiej bądź Zambrowie lub poza kontrolą spuszczane są do wód powierzchniowych lub do gleby na terenie gminy.

Na terenie gminy nie istnieją obiekty bądź zakładu realizujące odprowadzanie ścieków socjalno – bytowych bądź komunalnych w ramach pozwoleń wodnoprawnych.

 

Na terenie gminy nie są prowadzone także badania jakości wód podziemnych. Najbliższy otwór obserwacyjno – pomiarowy sieci krajowej monitoringu wód podziemnych nr 1128 zlokalizowany jest w Ostrowi Mazowieckiej. W latach 2003 – 2004 jakość wód ustalona została w klasie III. W IV klasie jakości określono zawartość żelaza. Nie zidentyfikowano wskaźników sklasyfikowanych w klasie V.

Znaczna odległość punktu pomiarowego od granic gminy Szulborze Wielkie nie pozwala na wyprowadzenie prostej korelacji pomiędzy jakością badanych wód a jakością wód podziemnych na terenie analizowanej gminy. Jednak brak potencjalnych źródeł zanieczyszczenia wód podziemnych pozwala wnioskować o wyższej, niż na terenie Ostrowi mazowieckiej, jakości wód podziemnych na terenie gminy Szulborze Wielkie.

 

Na terenie gminy nie występuje istotne zagrożenie powodziowe, jedynie w bezpośredni sąsiedztwie cieków wodnych istniej ryzyko podtopienia zlokalizowanych tam użytków rolnych.

 

 

4.                     Ochrona powierzchni ziemi i gleb

 

Na dzień sporządzenia niniejszego Programu najistotniejszy czynniki powodujący degradację powierzchni ziemi, w tym gleb na terenie gminy Szulborze Wielkie stanowiła rolnicza działalność człowieka. Wpływ na jakość występujących tu gleb mają także zanieczyszczenia pochodzące ze źródeł komunikacyjnych. Negatywny wpływ na jakość gleb w gminie ma także nielegalne składowanie odpadów w miejscach do tego celu nieprzeznaczonych, bezpośrednio na powierzchni ziemi.

Niestety ze względu na brak jakichkolwiek badań w tym zakresie dla analizowanego obszaru nie jest możliwe przeprowadzenie analizy stanu jakości gleb w gminie Szulborze Wielkie.

Badaniem właściwości agrochemiczne gleb na terenie województwa mazowieckiego zajmuje się Stacja Chemiczno – Rolnicza w Warszawie – Wesołej. Badanie te prowadzone są jednak wyłącznie na poziomie powiatu. Na terenie powiatu ostrowskiego punkt pomiarowo – kontrolny o nr 159 zlokalizowany jest w m. Zawisty Podleśne, gmina Małkinia. W tabeli nr 10 zaprezentowano zawartość wybranych składników w 0 –20 cmwarstwie ornej gleby.

 

Tabela nr 10. Zawartość wybranych składników w warstwie ornej gleby w punkcie kontrolno – pomiarowym na terenie powiatu ostrowskiego w 2000 r.

Pierwiastek

Zawartość w glebie

stopień zanieczyszczenia

Cd

0,20 mg/ kg

0

Cu

3,8 mg/ kg

0

Ni

3,6 mg/ kg

0

Pb

7,1 mg/ kg

0

Zn

19,8 mg/ kg

0

S-S04

1,58 mg/100 g

2

WWA

67 µg/ kg

0

Źródło: „Stan środowiska w województwie mazowieckim w 2004 r.” Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie, 2005 r.

 

Na podstawie prowadzonych badań właściwości agrochemiczne gleb na terenie powiatu ostrowskiego  scharakteryzować można w sposób następujący [14]:

1)            odczyn – 61 – 80 % gleb bardzo kwaśnych i kwaśnych,

2)            zasobność w fosfor – 41 – 60 % gleb o bardzo niskiej i niskiej zawartości fosforu,

3)            zasobność w potas – 61 – 80 % gleb o bardzo niskiej i niskiej zawartości potasu,

4)            zasobność w magnez – 41 – 60 % gleb o bardzo niskiej i niskiej zawartości magnezu.

 

5.                     Gospodarka odpadami

 

Na terenie gminy Szulborze Wielkie nie posiada lokalizacji zorganizowane składowisko odpadów komunalnych. Odpady komunalne powstające na terenie gminy przekazywane są na urządzone składowisko odpadów komunalnych w Zambrowie.

Na terenie gminy nie ma dużych zakładów przemysłowych mogących mieć wpływ na ilość i morfologię wytwarzanych odpadów. W głównej mierze powstają odpady komunalne pochodzące od prywatnych wytwórców oraz odpady organiczne pochodzące z rolnictwa. Potencjalnymi wytwórcami odpadów są:

1)            obiekty użyteczności publicznej,

2)            obiekty handlowo – usługowe,

3)            obiekty rolnicze.

 

Szczegółowa charakterystyka gospodarki odpadami na terenie gminy Szulborze Wielkie stanowi treść Planu gospodarki odpadami dla gminy Szulborze Wielkie na lata 2006 – 2013.

 

6.                     Ochrona przyrody

 

Na terenie gminy Szulborze Wielkie nie posiadają lokalizacji obszary ani obiekty prawnie chronione, w tym obszary NATURA 2000, ponadto brak jest przesłanek do utworzenia takich obszarów. Najbliższe obszary prawnie chronione zlokalizowane są na terenie gmin Nur i Zaręby Kościelne. Są to Nadbużański Park Krajobrazowy oraz obszar NATURA 2000 – Dolina Dolnego Bugu.

 

7.                     Infrastruktura techniczna ochrony środowiska

 

Gmina Szulborze Wielkie jest częściowo zwodociągowana. Obecnie stopień zwodociagowania gminy wynosi ok. 25% i obejmuje: Szulborze Wielkie, Szulborze Koty oraz Janczewo Wielkie. Długość sieci wodociągowej wynosi 6,0 km, zaś liczba przyłączy ok. 120 sztuk. W skład wodociągu gminnego „Szulborze Wielkie” wchodzi stacja uzdatniania wody oraz dwie studnie o wydajności 127,0 m3/ d (zasoby eksploatacyjne ujęcia ustalone są na poziomie 45 m3/ h).

Ujęcie wody dla wodociągu „Szulborze Wielkie” posiada wygrodzoną strefę ochrony bezpośredniej. Pozwolenie wodnoprawne na pobór wód dla Gminy Szulborze Wielkie obowiązuje do 31.10.2007 roku.

 

Na terenie gminy Szulborze Wielkie nie ma uporządkowanej gospodarki ściekowej. Powstające na terenie gminy nieczystości płynne gromadzone w zbiornikach należących do użytkowników nieruchomości i okresowo wywożone na najbliższy punkt zlewowy przy oczyszczalniach ścieków w Ostrowi Mazowieckiej bądź Zambrowie. Ze względu na sytuację finansową gminy, zagęszczenie zabudowy oraz brak sieci kanalizacyjnej najefektywniejszym sposobem oczyszczania ścieków socjalno – bytowych, zarówno pod względem ekonomicznym, jak i ekologicznym, wydaje się budowa oczyszczalni przydomowych dla zabudowy zagrodowej.

 

Na terenie gminy Szulborze Wielkie obszar poddanym melioracji obejmuje ok.1290 haużytków rolnych, w tym ok.1120 hagruntów ornych i ok.170 haużytków zielonych.

 

Potrzeby cieplne mieszkańców gminy Szulborze Wielkie zabezpieczane są w oparciu o źródła indywidualne (kotłownie wbudowane, piece stałopalne, piece kaflowe, ogrzewanie elektryczne akumulacyjne). Są to drobne źródła niepodlegające inwentaryzacji ani pozwoleniu na emisję zanieczyszczeń do środowiska.

Gmina nie jest zgazyfikowana. Indywidualne potrzeby mieszkańców zaspokajane są za pomocą gazu propan – butan konfekcjonowanego w butlach.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

VI.                 CELE POLITYKI OCHRONY ŚRODOWISKA GMINY SZULBORZE WIELKIE

 

Wśród najważniejszych kryteriów, branych pod uwagę przy definiowaniu celów polityki ekologicznej gminy Szulborze Wielkie należy wymienić:

-                wymogi wynikające z najważniejszych ustaw z zakresu szeroko pojmowanej ochrony środowiska, czyli ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz ustawy – Prawo Wodne,

-                cele i priorytety ujęte w II Polityce Ekologicznej Państwa,

-                możliwość uzyskania wielokrotnej korzyści, np. edukacja ekologiczna prowadząca do zwiększenia świadomości ekologicznej mieszkańców przynosi korzyści (w perspektywie długoterminowej) objawiające się poprawą stanu w zakresie kilku elementów środowiska,

-                obecne zaawansowanie inwestycji,

-                możliwość uzyskania zewnętrznego wsparcia finansowego.

 

Podstawę sprecyzowania celów polityki ekologicznej dla gminy Szulborze Wielkie stanowi także analiza stanu środowiska przyrodniczego oraz zmian w nim zachodzących, uwzględniająca uwarunkowania społeczno – ekonomiczne analizowanego obszaru oraz programów ochrony środowiska wyższego szczebla.

Cele polityki ekologicznej przewidziane do realizacji na terenie gminy, zapisane w poniższym Programie, obejmują horyzont czasowy 2006 – 2013, z podziałem na:

–                cele operacyjne, czyli długookresowe obejmujące horyzont czasowy 2006 – 2013,

–                cele szczegółowe, czyli krótkoterminowe obejmujące horyzonty czasowy 2006 – 2009.

 

CELE OPERACYJNE, czyli DŁUGOTERMINOWE (na lata 2006 – 2013):

CEL nr 1 – Poprawa infrastruktury technicznej

CEL nr 2 – Ochrona środowiska naturalnego przed zanieczyszczeniem

CEL nr 3 – Powszechna edukacja ekologiczna

 

CELE SZCZEGÓŁOWE (KRÓTERMINOWE) DO CELU OPERACYJNEGO nr 1:

1)            plan rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych [15],

2)            budowa przydomowych oczyszczalni ścieków,

3)            budowa i modernizacja dróg gminnych,

 

 

 

CELE SZCZEGÓŁOWE (KRÓTERMINOWE) DO CELU OPERACYJNEGO nr 2:

1)            termomodernizacja budynków użyteczności publicznej,

2)            modernizacja lokalnych systemów grzewczych,

3)            stworzenie sprawnego systemu segregacji i selektywnej zbiórki odpadów,

4)            intensyfikacja kontroli szamb, szczególnie na terenach letniskowych.

 

CELE SZCZEGÓŁOWE (KRÓTERMINOWE) DO CELU OPERACYJNEGO nr 3:

1)            program edukacji ekologicznej [16],

2)            edukacja kadry samorządowej „dla środowiska”,

3)            edukacja lokalnej społeczności w zakresie prowadzenia racjonalnej gospodarki wodno – ściekowej,

4)            edukacja lokalnej społeczności w zakresie przeciwdziałania niskiej emisji,

5)            edukacja lokalnej społeczności w zakresie zasad dobrej praktyki rolniczej (KDPR).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

VII.             PLANOWANE PRZEDSIĘWZIĘCIA W ZAKRESIE OCHRONY ŚRODOWISKA GMINY SZULBORZE WIELKIE

1.                     Lista priorytetowych przedsięwzięć w zakresie ochrony środowiska na lata 2006 – 2013

 

W myśl sformułowanych przez Ministerstwo Środowiska Wytycznych sporządzania programów ochrony środowiska na szczeblu regionalnym i lokalnym przyjęte zadania podzielono na:

-                zadania własne gminy (W)pod zadaniami własnymi należy rozumieć te przedsięwzięcia, które będą finansowane w całości lub częściowo ze środków będących w dyspozycji gminy,

-                zadania koordynowane (K)pod zadaniami koordynowanymi należy rozumieć pozostałe zadania związane z ochroną środowiska i racjonalnym wykorzystaniem zasobów naturalnych, które są finansowane ze środków przedsiębiorstw oraz ze środków zewnętrznych, będących w dyspozycji organów i instytucji szczebla powiatowego, wojewódzkiego i centralnego.

 

Listę priorytetowych przedsięwzięć w zakresie ochrony środowiska przewidzianych do realizacji na terenie gminy Szulborze Wielkie na lata 2006 – 2013 prezentuje tabele nr 11. Zaznaczyć należy, że jest to lista otwarta i w trakcie realizacji Program może być modyfikowana.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Tabela nr 11. Priorytetowe przedsięwzięcia z zakresu ochrony środowiska przewidziane do realizacji na terenie gminy Szulborze Wielkie

na lata 2006 – 2013

Lp.

Nazwa przedsięwzięcia

Zadanie

W/ K

Lata realizacji

Planowane efekty ekologiczne

Potencjalne źródła

finansowania

Cel operacyjny nr 1 – Poprawa infrastruktury technicznej

  1.  

Modernizacja dróg lokalnych na terenie gminy

W

Zadanie ciągłe realizowane w miarę posiadanych środków finansowych

-          Poprawa stanu sanitarnego powietrza atmosferycznego

-          Eliminacja nadmiernej emisji hałasu do środowiska

-          Podniesienie standardu życia mieszkańców

-          Zwiększenie atrakcyjności terenu gminy dla rozwoju turystyki i rekreacji

Budżet gminy,

środki własne właścicieli, WFOŚ i GW, fundusze strukturalne

  1.  

Budowa przyzagrodowych oczyszczalni ścieków

W

-          Poprawa stanu sanitarnego środowiska na terenie gminy, w szczególności wód powierzchniowych i podziemnych

-          Podniesienie standardu życia mieszkańców

-          Zwiększenie potencjału inwestycyjnego obszaru gminy

-          Zwiększenie atrakcyjności terenu gminy dla rozwoju turystyki i rekreacji

  1.  

Budowa sieci wodociągowej

W

-          Podniesienie standardu życia mieszkańców

-          Zwiększenie potencjału inwestycyjnego obszaru gminy

-          Zwiększenie atrakcyjności terenu gminy dla rozwoju turystyki i rekreacji

 

 

 

Cel operacyjny nr 2 – Ochrona środowiska naturalnego przed zanieczyszczeniem

  1.  

Termomodernizacja budynków użyteczności publicznej

W

Zadanie ciągłe realizowane w miarę posiadanych środków finansowych

-          Oszczędność kosztów eksploatacyjnych obiektu

-          Poprawa stanu środowiska przyrodniczego

-          Poprawa warunków pracy

Budżet gminy, WFOŚ i GW, fundusze strukturalne

  1.  

Wprowadzenie systemu segregacji i selektywnej zbiórki odpadów u źródła

W

2006 – 2008

-          Poprawa stanu sanitarnego środowiska przyrodniczego gminy

-          Uporządkowanie terenu gminy

-          Możliwość odzysku surowców wtórnych

-          Podniesienie standardu życia mieszkańców

-          Zwiększenie atrakcyjności terenu gminy dla rozwoju turystyki i rekreacji

Budżet gminy, WFOŚ i GW

  1.  

Stopniowe ograniczanie negatywnego wpływu na środowisko zanieczyszczeń obszarowych i punktowych z terenu gminy

K

Zadanie ciągłe

-          Poprawa stanu sanitarnego środowiska na terenie gminy, w szczególności wód powierzchniowych i podziemnych

-          Zwiększenie atrakcyjności terenu gminy dla rozwoju turystyki i rekreacji

RZGW, ODR, AR i MR, budżet gminy, fundusze strukturalne, środki własne rolników indywidualnych

  1.  

Sukcesywne wdrażanie programów ochrony wód powierzchniowych w układzie zlewniowym

K

Zadanie ciągłe

-          Poprawa stanu sanitarnego wód powierzchniowych

-          Zwiększenie atrakcyjności terenu gminy dla rozwoju turystyki i rekreacji

Środki RZGW, budżet gmin/ powiatu, fundusze strukturalne

Cel operacyjny nr 3 – Powszechna edukacja ekologiczna

  1.  

Wewnętrzne i zewnętrzne szkolenia pracowników samorządowy

W

Zadanie ciągłe

-          Podnoszenie świadomości ekologicznej decydentów

-          Usprawnienie realizacji działań na rzecz ochrony środowiska

-          Poprawa stanu sanitarnego środowiska na terenie gminy

Budżet gminy, GFOS i GW, fundusze strukturalne

  1.  

Opracowanie i wdrożenie programu edukacyjnego dla młodzieży dotyczącego problematyki ekologicznej w aspekcie jej wpływu na ogólną sytuację gminy

K

2006 – 2007

-          Podnoszenie świadomości ekologicznej lokalnej społeczności

-          Poprawa stanu sanitarnego środowiska na terenie gminy

Budżet gminy i powiatu, budżet placówek oświatowych, WFOŚ i GW

  1.  

Propagowanie zasad wynikających z Kodeksu Dobrych Praktyk Rolniczych

K

Zadanie ciągłe

ODR, AR i MR, budżet gminy

 

Źródło: opracowanie własne

 

2.                     Koszty realizacji Programu

 

Prowadzenie działań oraz realizacja przedsięwzięć inwestycyjnych służących ochronie środowiska na terenie gminy Szulborze Wielkie obejmować będzie następujące koszty:

1)            administracyjne – sprowadzają się do kosztów ponoszonych na monitorowanie realizacji programu. Z kosztów osobowych należałoby wymienić te, które mogą być związane ze zwiększeniem ilości zatrudnionych pracowników zajmujących się ochroną środowiska. Będą także obejmowały koszty związane z wydatkami na promocję, uczestnictwo w sympozjach, seminariach, targach czy zakup fachowej literatury,

2)            edukacyjne – na które złożą się głównie nakłady na doprowadzenie do zwiększenia świadomości proekologicznej i to zarówno w realizowanych programach edukacyjnych w szkołach jak i akcjach edukacyjnych kierowanych do pozostałej części społeczności przy okazji realizacji inwestycji. Należy do nich też zaliczyć wydatki na nagrody w konkursach organizowanych w celach edukacyjnych,

3)            inwestycyjne – będą najistotniejszą pozycją w realizacji projektu programu. Muszą obejmować wydatki na przygotowanie inwestycji niezbędnych do jego realizacji
i uzyskania wymiernych efektów.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tabela nr 14. Szacunkowe koszty wdrażania Programu ochrony środowiska dla gminy Szulborze Wielkiew latach 2006 – 2009

Lp.

Przedsięwzięcie

Szacunkowe koszty w PLN

w latach 2006 – 2009

Źródło środków

poza inwestycyjne

inwestycyjne

razem

Cel operacyjny nr 1 – Poprawa infrastruktury technicznej

  1.  

Modernizacja dróg gminnych

-

100.000,00

100.000,00

budżet gminy, WFOŚ i GW, fundusze strukturalne

  1.  

Budowa przyzagrodowych oczyszczalni ścieków – 15 szt.

-

80.000,00

80.000,00

  1.  

Budowa sieci wodociągowej

-

50.000,00

50.000,00

Cel operacyjny nr 2 – Ochrona środowiska naturalnego przed zanieczyszczeniem

  1.  

Termomodernizacja budynków użyteczności publicznej

-

25.000,00

25.000,00

budżet gminy, WFOŚ i GW, fundusze strukturalne

Cel operacyjny nr 3 – Powszechna edukacja ekologiczna

5.000,00

-

5.000,00

budżet gminy, WFOŚ i GW

Zarządzanie Programem

2.000,00

-

2.000,00

budżet gminy

Razem:

7.000,00

255.000,00

262.000,00

-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

VIII.         UWARUNKOWANIA REALIZACYJNE PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA DLA GMINY SZULBORZE WIELKIE

 

Gminny program ochrony środowiska jest dokumentem o charakterze strategicznym. Stanowi instrument realizacji prawa miejscowego pozostając w ścisłym związku z planami zagospodarowania przestrzennego gmin oraz decyzjami związanymi z realizacją przedsięwzięć w zakresie gospodarki wodno – ściekowej, gospodarki odpadami, rozwojem terenów zielonych i innych.

Działania z zakresu ochrony środowiska podejmowane w gminie muszą być realizowane w oparciu o aktualny program ochrony środowiska. Aby jednak realizacja ta przebiegała spójnie z polityką regionalną konieczne jest przygotowanie struktur administracyjnych do ścisłej współpracy z organami dysponującymi znacznie szerszymi uprawnieniami wynikającymi z ich kompetencji. Nie mniej ważny jest wewnętrzny system usprawnień związanych z przepływem informacji i kompletnością decyzji administracyjnych wydawanych na szczeblu powiatowym i wojewódzkim.

Program ochrony środowiska pełni także szczególną rolę w zarządzaniu środowiskiem. Ze względu na to, że zarządzanie programem ochrony środowiska wymaga ustalenia roli i zakresu działania poszczególnych podmiotów zaangażowanych w jego realizację a także zorganizowanie struktury jego działania i systemu monitoringu, konieczna jest wspomniana już spójna koordynacja działań pomiędzy poszczególnymi szczeblami władz samorządowych i rządowych a także współpraca z pozostałymi partnerami. Zarządzanie środowiskiem obejmuje zestaw narzędzi i instrumentów realizacji programu, które są integralnie związane z kompetencjami oraz możliwościami realizacji zadań ochrony środowiska przez lokalny samorząd.

 

1.           Zarządzanie środowiskiem 

 

Pojęcie zarządzania środowiskiem jest w ogólnym ujęciu synonimem ogółu działań ukierunkowanych na ochronę środowiska. Podstawowym środkiem służącym do zarządzania środowiskiem w skali gminy jest gminny program ochrony środowiska. Zarządzanie takie opiera się przede wszystkim (choć nie tylko) na instrumentach prawnych zawartych w przepisach powszechnie obowiązujących.

Termin zarządzanie środowiskiem ma także drugie, węższe znaczenie. Nawiązuje ono do idei wzmacniania ochrony środowiska na drodze dobrowolnej samokontroli. Koncepcja taka wypracowana została zasadniczo z myślą o przedsiębiorstwach. Na płaszczyźnie europejskiej dwa najbardziej znane z takich systemów to EMAS oraz ISO.

Szczebel gminny zajmuje najniższe miejsce w pionowej strukturze programów ochrony środowiska. O ile program powiatowy będzie zawsze rodzajem pośredniego ogniwa i przekaźnika (bez względu na to, czy programy tworzone byłyby na zasadzie „od góry do dołu”, czy odwrotnie), o tyle dla gminy przesądzenie nakazanego kierunku przepływu informacji i postulatów musi mieć znaczenie decydujące. Wskazane w ustawie związanie programów potrzebą realizacji celów polityki ekologicznej państwa wskazuje na zamysł budowania programów „od góry do dołu”. W jakiejś mierze może to być pozostałość dawnych nawyków centralnego planowania i administrowania, choć jednocześnie wyraża potrzebę włączenia samorządów do realizacji tych zadań, za które odpowiedzialność na arenie międzynarodowej ponosi Rząd RP. Gmina musi jednak pozostać (także z uwagi na uwarunkowania prawne zagospodarowania przestrzennego) głównym punktem odniesienia w programowaniu ochrony środowiska, a nie tylko ostatecznym wykonawcą.

Jeśli chodzi o wyposażenie samorządu gminnego w uprawnienia władcze, to są one – na tle szczebla wojewódzkiego i powiatowego – dość znaczne. W niektórych zakresach są dominujące (przede wszystkim zagospodarowanie przestrzenne, ochrona przyrody i zieleni na terenie gminy, utrzymywanie czystości i porządku w gminie, powszechne korzystanie ze środowiska), w innych przeciętne (w zakresie szeroko rozumianego prawa emisyjnego chodzi przede wszystkim o uprawnienia związane z korzystaniem z instalacji w ramach zwykłego korzystania ze środowiska). Najmniej jest uprawnień decyzyjnych z głównych zakresów prawa emisyjnego, gdyż te zostały zastrzeżone dla wojewody i starosty.

 

Instrumenty zarządzania środowiskiem zdefiniować można jako sposób postępowania, który wynika bezpośrednio lub pośrednio z prawa i służy realizacji zadań administracji publicznej w zakresie ochrony środowiska. Spełniają one samodzielną rolę w praktyce administracyjnej i mają charakter materialnoprawny. Wyłączamy zatem
z tego zakresu zasady prawne oraz instrumenty proceduralne (np. uzgodnienia, opiniowanie, działanie we współdziałaniu, oceny oddziaływania na środowisko, które są niesamodzielnym elementem postępowania administracyjnego).

Biorąc za punkt wyjścia prawne umocowanie konkretnych instrumentów wyróżnić można w sposób najogólniejszy instrumenty regulowane prawem (sformalizowane) i pozostałe (niesformalizowane). Zdecydowana większość należy do tych pierwszych. Różnorodność instrumentów służących ochronie środowiska zostaje silnej podkreślona, gdy za kryterium wydzielenia przyjmiemy sposób, w jaki wywołują oczekiwane zachowania (reakcje adresatów takich środków). Kryterium takie jest użyteczne przy doborze środków do realizacji programów ochrony środowiska. Na jego podstawie wyróżnić można:

1)            instrumenty bezpośredniego oddziaływania, które dzielą się na dwie grupy, tj. bezpośrednio skuteczne zakazy, nakazy i ograniczenia oraz instrumenty kontroli administracyjnej (wstępnej i bieżącej),

2)            instrumenty planowe,

3)            instrumenty pośredniego oddziaływania (opłaty za korzystanie ze środowiska, subwencje, dotacje, etc., umowy publicznoprawne, a także działania nieformalne),

4)            instrumenty typu represyjnego (opłaty podwyższone, kary pieniężne, środki egzekucyjne, instrumenty odpowiedzialności administracyjnej i karnej).

 

Instrumenty bezpośredniego oddziaływania

Instrumenty z tej grupy są zwykle najczęściej używane z uwagi na ich prewencyjny charakter. Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że lepiej jest zapobiegać niekorzystnym oddziaływaniom na środowisko, niż usuwać skutki już dokonanej ingerencji. Bezpośrednio skuteczne zakazy, nakazy i ograniczenia wyrażone zostają w przepisach powszechnie obowiązujących. Niekiedy przybierają one postać tzw. standardów środowiskowych.

Standardy środowiskowe mają charakter standardów jakościowych albo standardów emisyjnych. Standardy jakościowe (określane też niekiedy jako imisyjne) ustalają pewien minimalny dopuszczalny poziom jakości środowiska poprzez określenie dopuszczalnych stężeń substancji zanieczyszczających. W polskim prawie w szczególności zostały określone: dopuszczalne wartości stężeń substancji zanieczyszczających w powietrzu, dopuszczalne poziomy hałasu w środowisku, dopuszczalne poziomy promieniowania czy też najwyższe dopuszczalne wartości wskaźników zanieczyszczeń w ściekach wprowadzanych do wód i do ziemi.

Zakazy, nakazy i ograniczenia najczęściej pojawiają się w ustawach, ale też
w aktach prawa miejscowego i z tego powodu nie są abstrakcją w kontekście zarządzania środowiskiem w gminie. Dla interesu gminy istotne są także zakazy, nakazy
i ograniczenia zawarte wprost w ustawach, a to z tego względu, że organy gminy mogą sięgać po środki egzekucyjne dla wymuszenia ich realizacji.

Instrumenty kontroli wstępnej to przede wszystkim różnego rodzaju pozwolenia i zezwolenia, z kolei instrumenty kontroli bieżącej to te, służące ocenie sposobów realizowania praw i obowiązków ustalonych w decyzjach administracyjnych. W przypadku gminy odgrywają one jednak mniejszą rolę niż na szczeblu powiatu czy województwa, gdyż głównym podmiotem decyzyjnym w prawie ochrony środowiska jest starosta oraz wojewoda. Pomimo to również wójt (burmistrz, prezydent miasta) zachowuje pewne możliwości działania (choćby przyjmowanie zgłoszeń od właścicieli przydomowych oczyszczalni ścieków w ramach kontroli zwykłego korzystania z wód).

 

Instrumenty planowe

Instrumenty planowe związane są z planami, programami i prognozami. Należy odróżnić plany i planowanie. Planowanie jest bowiem pewną procedurą, z kolei plan jej materialnym efektem. Znaczenie planów polega na tym, że są skierowane ku przyszłości, wyrażają preferowane cele dla działalności publicznej, ustanawiają cały kompleks środków dla rozwiązania większej liczby zadań o charakterze podstawowym i dalekosiężnym, ustanawiane są w trakcie metodycznie opracowanych, wielofazowych procedur. Dla ochrony środowiska szczególne znaczenie mają różnego rodzaju plany przestrzenne, plany gospodarki wodnej, plany ochrony powietrza i ochrony przed hałasem, jak też formy planowe w ochronie powietrza. Do instrumentów planowych należą także programy ochrony środowiska, ale z uwagi na ich ogólny i obszarowy (a nie wąski i sektorowy) charakter, mogą być traktowane jako nadrzędny instrument bazowy o charakterze koordynacyjnym.

Uprawnienia planistyczne organów gmin są dość zróżnicowane. Szczególna rola przypada miejscowym planom zagospodarowania przestrzennego. Decydują one o przeznaczeniu terenów i określają warunki ich zagospodarowania wynikające m.in. z potrzeb ochrony środowiska. Sporządzanie i uchwalanie miejscowego planu podlega nie tylko przepisom ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, ale również ustawy – Prawo ochrony środowiska i przepisów szczególnych (np. o ochronie przyrody, o odpadach, Prawo wodne).

Na etapie przygotowywania i przyjmowania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz dokonywania w nim zmian ustawodawca przewidział rozbudowane możliwości udziału społeczeństwa w podejmowaniu rozstrzygnięć decydujących w dużej mierze o możliwościach przeprowadzenia następnych etapów każdego procesu inwestycyjnego. Jest to jednocześnie najlepszy moment dla rozpoznania stanowisk tak opinii społecznej jak i organów administracji. Gwarantują to mechanizmy proceduralne.

Z punktu widzenia prawnego najmocniejszą pozycję w całym systemie ma gmina, gdyż ze wszystkich dokumentów planistycznych tylko plany uchwalane przez gminy mają rangę obowiązującego powszechnie przepisu prawa. W pewnym uproszczeniu powiedzieć można, że wszelkie programy, plany i strategie dotyczące zagospodarowania przestrzennego, formułowane na wszystkich szczeblach podziału kraju mają tylko wtedy szanse realizacji, jeśli znajdą odzwierciedlenie w konkretnym planie miejscowym. Gminy mają więc znaczną swobodę w ustalaniu kierunku swego rozwoju (w granicach wynikających z przepisów prawa).

 

Instrumenty pośredniego oddziaływania

Instrumenty pośredniego oddziaływania są liczne i wewnętrznie silnie zróżnicowane. Ich cechą charakterystyczną jest dążenie do osiągnięcia określonego celu poprzez świadome wywieranie wpływu na motywacje podmiotów. Organy publiczne działające w ten sposób uznają wybrane zachowania za pożądane dla osiągnięcia swoich celów i werbalizują stosowne zachęty, nie nadając im wszakże formy wiążących nakazów (np. premie za działanie termoizolacyjne). W innych sytuacjach organy uznają określone zachowania za niepożądane i bez odwoływania się do formalnych zakazów, podejmują wysiłki w celi ich eliminacji (np. opłaty nie będące sankcjami powinny zachęcić do rezygnacji z korzystania ze środowiska).

 

 

 

Instrumenty typu represyjnego

Instrumenty typu represyjnego to powszechnie znane opłaty podwyższone i kary pieniężne, środki odpowiedzialności karnej, ale też już wzmiankowane środki egzekucyjne, podejmowane na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

 

2.           Instrumenty polityki ochrony środowiska

 

Administracja gminna posiada istotną rolę w kształtowaniu polityki ochrony środowiska na swoim terenie, gdyż zgodnie z art. 378 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62 poz. 627 z późn. zm.) wójt, burmistrz czy prezydent miasta jest organem ochrony środowiska jedynie w przypadku zwykłego
z niego korzystania przez osoby fizyczne. Gmina wykonuje zadania z zakresu:

-                 ładu przestrzennego gospodarki terenami i ochrony środowiska,

-                 wodociągów i zaopatrzenia w wodę,

-                 kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych,

-                 utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych,

-                 składowisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych,

-                 zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz,

-                zieleni gminnej i zadrzewień,

-                 porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej
i przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania gminnego magazynu
w przeciwpowodziowego.

 

Realizacji zrównoważonego rozwoju, stanowiącego podstawę działań na rzecz ochrony środowiska służą następujące instrumenty:

-                prawno – administracyjne,

-                finansowe (ekonomiczne),

-                społeczne (informacyjno – edukacyjne),

-                strukturalne,

-                oceny oddziaływania na środowisko.

 

Narzędziami regulacji bezpośredniej są instrumenty prawno – administracyjne, które poprzez akty prawne wprowadzają:

1)            standardy o charakterze ogólnym dotyczące m.in. zarządzania środowiskiem, monitoringu środowiska, sprawozdawczości z zakresu ochrony środowiska,

2)            standardy ochrony i jakości poszczególnych komponentów środowiska oraz kontrolę ich osiągania, w tym procedury i prawa proceduralne np. postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko,

3)             ograniczenie emisji.

 

Do najważniejszych instrumentów prawno – administracyjnych zaliczyć należy:

1)            decyzje administracyjne, w szczególności pozwolenia na wprowadzanie do środowiska substancji lub energii, w tym:

-                pozwolenia zintegrowane,

-                pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza,

-                pozwolenia na emitowanie hałasu do środowiska,

-                pozwolenia na emitowanie pól elektromagnetycznych,

-                pozwolenia na wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi,

-                pozwolenia na wytwarzanie odpadów,

2)            oceny, m.in.:

-              jakości powietrza,

-              jakości wód powierzchniowych i podziemnych,

-              stanu akustycznego środowiska,

-              pól elektromagnetycznych w środowisku,

3)            raporty o oddziaływaniu na środowisko,

4)            zgody, m. in.:

-                na przeznaczenie gruntów rolnych na cele nierolnicze,

-                na gospodarcze wykorzystanie odpadów,

5)            programy i plany wprowadzane w drodze aktu prawa miejscowego, w szczególności programy ochrony środowiska i plany gospodarki odpadami oraz programy naprawcze i dostosowawcze tworzone w celu przestrzegania standardów jakości środowiska,

6)            miejscowe ogólne plany zagospodarowania przestrzennego.

 

Do najważniejszych instrumentów finansowych należy zaliczyć:

1)           opłaty, m. in.:

-                za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian (za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, składowanie odpadów, usuwanie drzew i krzewów, wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi),

-                za świadczone usługi komunalne (dostawa wody, odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów),

-                z tytułu przeznaczenia gruntów rolnych na cele nierolnicze i nieleśne,

-                eksploatacyjne za pozyskiwanie kopalin,

-                produktowe – czyli obciążenia finansowe nakładane na produkty szkodliwe dla środowiska w fazie produkcji, konsumpcji lub składowania np. baterie, świetlówki, charakteryzujące się rozproszonym sposobem konsumpcji
(np. gospodarstwa domowe), powodujące relatywnie niewielkie szkody środowiskowe w skali pojedynczego zużycia, lecz wywołujące istotne zagrożenia dla środowiska jeśli chodzi o zużycie jako całość,

-                depozyty ekologiczne – opłaty ponoszone przez nabywcę produktu szczególnie niebezpiecznego, nawet w skali jednostkowej, dla środowiska, podlegają zwrotowi w momencie przekazania wyeksploatowanego produktu do recyklingu, neutralizacji lub właściwego ze względów ekologicznych składowania (w praktyce nabywca powinien oddać produkt do producenta lub miejsca jego zakupu),

2)            subsydiowanie przedsięwzięć w zakresie ochrony środowiska, w tym:

-                kredyty i dotacje z funduszy ochrony środowiska, budżetu państwa itp.,

-                pożyczki, kredyty preferencyjne,

-                ulgi podatkowe,

4)            administracyjne kary pieniężne za przekroczenie lub naruszenie warunków korzystania ze środowiska,

5)            obowiązkowe i dobrowolne ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej za wyrządzenie szkód ekologicznych – dotyczące ubezpieczenia od ryzyka ekologicznego (np.: od skutków awaryjnego zanieczyszczenia środowiska, systemy rekompensat za szkody zdrowotne spowodowane zanieczyszczeniami środowiska),

6)            zastawy ekologiczne – stosowane w przypadku inwestorów podejmujących budowę zakładów szczególnie uciążliwych dla środowiska, stanowiące zabezpieczenie dla wywiązywania się przedsiębiorstw z przyjętych na siebie zobowiązań w zakresie ochrony środowiska; wielkość zastawu powinna być wynikiem negocjacji między władzami a przedsiębiorcą; zastawy stanowią kaucję inwestycyjną, która podlega zwrotowi po wykonaniu zadań określonych w porozumieniu,

7)            rynek zbywalnych uprawnień do emisji zanieczyszczeń.

 

Instrumenty społeczne określone zostały najdokładniej w Konwencji o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz o dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, podpisanej w 1999 r. w Aarhus [17].
Art. 7 Konwencji nakazuje zagwarantowanie udziału społeczeństwa w przygotowaniu planów i programów mających znaczenie dla środowiska, a więc także gminnego programu ochrony środowiska. Określa też podstawowe obowiązki organów w zakresie zapewnienia udziału społecznego:

1)            ustalenia zakresu podmiotowego konsultacji,

2)            przeprowadzenie konsultacji odpowiednio wcześnie w toku procedury decyzyjnej, gdy wszystkie warianty są jeszcze możliwe, a udział społeczeństwa może być skuteczny,

3)            należyte uwzględnienie konsultacji społecznych przy wydawaniu decyzji.

Zadaniem instrumentów społecznych (informacyjno – edukacyjnych) jest wspomaganie realizacji programu ochrony środowiska, co wiąże się z realizacją zasady uspołecznienia polityki ekologicznej i polega m.in. na:

-                działaniach informacyjno – edukacyjnych prowadzonych przez władze samorządowe dla określonych grup społecznych,

-                budowaniu komunikacji społecznej pomiędzy władzami samorządowymi a lokalnym społeczeństwem, poprzez systemy konsultacji społecznych oraz rozpowszechnianiu dostępu do informacji o środowisku i jego ochronie

-                realizacji powszechnej edukacji ekologicznej lokalnego społeczeństwa.

 

Do instrumentów strukturalnych należą wszelkie programy strategiczne np. strategie rozwoju wraz z programami sektorowymi, a także program ochrony środowiska i to one wytyczają główne tendencje i kierunki działań w ramach rozwoju gospodarczego, społecznego i ochrony środowiska.

Nadrzędnym dokumentem powinna być strategia rozwoju gminy jako dokument wytyczający główne tendencje i kierunki działań w ramach rozwoju gospodarczego, społecznego i ochrony środowiska. Dokument ten jest bazą dla opracowania programów sektorowych np. dotyczących rozwoju obszarów wiejskich, przemysłu, ochrony zdrowia, turystyki ochrony środowiska itp. W programach tych powinny być uwzględnione
z jednej strony kierunki rozwoju poszczególnych dziedzin gospodarki i ich konsekwencje dla środowiska, a z drugiej wytyczono pewne ramy tego rozwoju, warunkowane troską
o stan środowiska. Oznacza to, że ochrona środowiska na terenie gminy wymaga podejmowania pewnych działań w określonych dziedzinach gospodarki, jak
i codziennego życia jego mieszkańców.

 

System ocen oddziaływania na środowisko należy do ważnych prewencyjnych, prawnych instrumentów ochrony środowiska. Obok planów zagospodarowania przestrzennego i instytucji opłat i kar oraz finansowania działań proekologicznych jest podstawowym narzędziem jego ochrony – stanowi uniwersalną procedurę weryfikowania  i planowania rozwoju, zagospodarowania przestrzennego oraz lokalizacji inwestycji.

Umocowaniem prawnym całej procedury postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko jest ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 672 z późn. zm.).

Odpowiedzialnym za sporządzenie raportu jest inwestor lub zarządca obiektu. Postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko przeprowadza organ właściwy do wydania decyzji. Organ ten może nałożyć na wnioskodawcę obowiązek przełożenia analizy porealizacyjnej po określonym okresie eksploatacji obiektu budowanego.

W razie stwierdzenia okoliczności wskazujących na możliwość negatywnego oddziaływania instalacji na środowisko, organ ochrony środowiska może zobowiązać prowadzącego instalację do sporządzenia przeglądu ekologicznego.

Jeżeli z postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko, z analizy porealizacyjnej albo z przeglądu ekologicznego wynika, że mimo zastosowania dostępnych rozwiązań technicznych, technologicznych i organizacyjnych nie mogą  być dotrzymane standardy jakości środowiska poza  terenem zakładu lub innego obiektu, można utworzyć obszar ograniczonego użytkowania. Dotyczy to wybranych obiektów tj. oczyszczalnia ścieków, składowiska odpadów komunalnych, kompostowania, trasa komunikacyjna, linia i stacja elektroenergetyczna, instalacja radiokomunikacyjna, radionawigacyjna i radiolokacyjna.

Bardzo ważnym elementem oceny oddziaływania na środowisko jest udział społeczeństwa. Ustawa – Prawo ochrony środowiska gwarantuje każdemu dostęp do informacji o środowisku i jego ochronie znajdujących się w posiadaniu władz publicznych. Zobowiązanymi od udostępnienia informacji są organy administracji rządowej i samorządowej wszystkich szczebli oraz inne jednostki organizacyjne powołane do załatwienia zadań publicznych dotyczących środowiska i jego ochrony.

Ustawa zapewnia prawo do konsultacji i negocjacji społecznych. Organ podejmujący postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko, publicznie informuje o tym w sposób zwyczajowo przyjęty, zbiera uwagi i wnioski, może przeprowadzić otwartą rozprawę administracyjną powiadamiając o niej wszystkich zainteresowanych, w tym mieszkańców otoczenia, przedsięwzięcia oraz rozpatruje zgłoszone uwagi i wnioski. Następnie informuje w podobny sposób o wyniku postępowania, tj. decyzji o sprawie.

 

3.           Zarządzanie programem

 

Podstawową zasadą realizacji Programu ochrony środowiska powinna być zasada wykonywania zadań przez poszczególne jednostki włączone w zagadnienia ochrony środowiska, świadome istnienia programu i swojego uczestnictwa w nim. Szansę na skuteczne wdrożenie Programu daje dobra organizacja zarządzania nim.

 

Z punktu widzenia pełnionej roli w realizacji Programu można wyodrębnić cztery grupy podmiotów uczestniczących w nim. Są to:

-                podmioty uczestniczące w organizacji i zarządzaniu Programem.

-                podmioty realizujące zadania Programu, w tym instytucje finansujące.

-                podmioty kontrolujące przebieg realizacji i efekty Programu.

-                społeczność gminy jako główny podmiot odbierający wyniki działań Programu.

 

Schemat 2. Zarządzania Programem ochrony środowiska

 

 

 

 

Główna odpowiedzialność za realizację Programu spoczywa na Wójcie Gminy, który co 2 lata składa Radzie Gminy raporty z wykonania Programu. Wójt współdziała
z organami administracji rządowej oraz administracji samorządowej szczebla powiatowego i wojewódzkiego, które dysponują instrumentarium wynikającym z ich kompetencji. Wojewoda (oraz podległe mu służby zespolone) dysponuje instrumentarium prawnym umożliwiającym reglamentowanie korzystania ze środowiska. Natomiast w dyspozycji Zarządu Województwa znajdują się instrumenty finansowe na realizację zadań programu (poprzez WFOŚ i GW w Warszawie).

Ponadto Wójt współdziała z instytucjami administracji specjalnej w dyspozycji których znajdują się instrumenty kontroli i monitoringu. Instytucje te kontrolują respektowanie prawa, prowadzą monitoring stanu środowiska (Inspekcja Sanitarna, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska), prowadzą monitoring wód (Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej).

Sposobem na optymalizacja zarządzania procesem wdrażania Programu związania jest z utworzeniem komórki wykonawczej ProgramuZespołu Realizacji Programu,
w którym wiodącą rolę będą pełnili wyznaczeni pracownicy Wydziału Ochrony Środowiska. Zadaniami tego Zespołu powinny być przede wszystkim:

-                 koordynacja działań i współdziałania uczestników Programu,

-                monitoring realizacji zadań Programu,

-                sprawozdawczość przed Radą Programu,

-                udrażnianie kanałów przepływu informacji niezbędnych w koordynacji działań w Programie.

W ramach Zespołu Realizacji Programu należy wyznaczyć osobę, która będzie pełniła rolę Kierownika Wdrażania Programu. Kierownik będąc odpowiedzialnym za pracę Zespołu, będzie ściśle współpracował z Wójtem. W przypadku wielu małych gmin Zespół realizacji Programu jest jednoosobowy.

 

Jak już wspomniano wcześniej, odbiorcą Programu są mieszkańcy, którzy subiektywnie oceniają efekty wdrożonych przedsięwzięć. Ocenę taką można uzyskać poprzez wprowadzenie odpowiednich mierników świadomości społecznej, co opisano
w dalszej części dokumentu.

W tabeli nr 15 przedstawiono harmonogram wdrażania Programu ochrony środowiska dla gminy Szulborze Wielkie. Harmonogram ten ujmuje cyklicznie prowadzone działania opisane wcześniej. Należy jednak zaznaczyć, iż możliwe są modyfikacje tego harmonogramu w zależności od oceny postępów w zakresie osiągania celów i zmieniających się uwarunkowań zewnętrznych i wewnętrznych.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tabela nr 15. Harmonogram wdrażania Program ochrony środowiska dla gminy Szulborze Wielkie

Lp.

Wyszczególnienie zadań

Okres wdrażania programu ochrony środowiska

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

  1.  

Opracowanie i zatwierdzenie programu ochrony środowiska

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  1.  

Wdrażanie celów długoterminowych programu ochrony środowiska

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  1.  

Wdrażanie celów krótkoterminowych programu ochrony środowiska – realizacja zadań priorytetowych

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  1.  

Monitoring środowiska i społeczny

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  1.  

Gromadzenie mierników skuteczności realizacji programu ochrony środowiska

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  1.  

Raport z realizacji programu ochrony środowiska

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  1.  

Ocena realizacji i weryfikacji programu ochrony środowiska

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

IX.            ŹRÓDŁA FINANSOWANIA PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA DLA GMINY SZULBORZE WIELKIE

 

Jednym z ważniejszych elementem realizacji polityki ekologicznej danej jednostki samorządowej są środki finansowe, konieczne do realizacji celów zawartych w programach ochrony środowiska. Wybór źródeł finansowania zadań zapisanych w programach powinien być zróżnicowany w zależności od rodzaju i okresu przewidywanego zadania, a przede wszystkim możliwości stosowania instrumentów finansowo – ekonomicznych zapewnionych na poziomie krajowym. W Polsce ochrona środowiska finansowana jest przede wszystkim z:

1)            środków publicznych, w tym:

-                krajowych, pochodzących z budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego, pozabudżetowych instytucji publicznych,

-                zagranicznych, pochodzących, m. in. z funduszu spójności, funduszy strukturalnych, fundacji, itp.,

 

2)            środków niepublicznych, pochodzących z dochodów przedsiębiorstw i inwestorów, banków komercyjnych, funduszy inwestycyjnych, towarzystw leasingowych itp., w ramach których podstawowymi formami finansowania są:

-                zobowiązania finansowe (np. kredyty, pożyczki, obligacje, leasing),

-                udziały kapitałowe (akcje i udziały w spółkach),

-                fundusze własne inwestorów,

-                dotacje (tzw. granty) i subwencje właściwe,

-                zagraniczna pomoc finansowa udzielana poprzez fundacje i programy pomocowe.

 

Zaznaczyć należy, że uzyskanie dodatkowych środków finansowych na realizacje zadań z zakresu szeroko pojętej ochrony środowiska w znacznym stopniu zależy od zgodności podejmowanych przez dany samorząd lokalny działań z preferencjami poszczególnych instytucji finansowych.

Poniżej scharakteryzowano ważniejsze potencjalne źródła finansowania działań
z zakresu ochrony środowiska na terenie gminy Szulborze Wielkie.

 

Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Zasady funkcjonowania funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej
tj. narodowego, wojewódzkich, powiatowych i gminnych zostały określone w ustawie
z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska [18]. Stanowią one najbardziej znane i wykorzystywane przez jednostki samorządu lokalnego źródło dofinansowywania inwestycji i przedsięwzięć z zakresu szeroko pojętej ochrony środowiska.

Kryteriami wyboru projektów do sfinansowania z funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej są:

1)            kryterium zgodności z polityką ekologiczną państwa,

2)            kryterium efektywności ekologicznej,

3)            kryterium efektywności ekonomicznej,

4)            kryterium uwarunkowań technicznych i jakościowych,

5)            kryterium zasięgu oddziaływania,

6)            kryterium spełnienia przez wnioskodawcę wymogów formalnych.

 

Podstawowymi warunkami udzielenia dofinansowania są:

1)            udokumentowane pełne pokrycie planowanych kosztów przedsięwzięcia,

2)            wywiązanie się przez Wnioskodawcę z obowiązku uiszczania opłat i kar, stanowiących przychody Funduszu oraz wywiązywania się z innych zobowiązań w stosunku do Funduszu,

3)            przedsięwzięcie nie może być zakończone,

4)            udzielone dofinansowanie nie może przekroczyć kosztów przedsięwzięcia.

 

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚ i GW) [19]

Stanowi największą w Polsce instytucję finansującą przedsięwzięcia z dziedziny ochrony środowiska, a swym zakresem działania obejmuje finansowe wspieranie przedsięwzięć proekologicznych o zasięgu ogólnokrajowym oraz ponadregionalnym. Szczegółowe cele i zadania priorytetowe są aktualizowane każdego roku i zamieszczane w wewnętrznym dokumencie funduszu – liście zadań priorytetowych.

Środki, którymi dysponuje Narodowy Fundusz, pochodzą głównie z opłat za korzystanie ze środowiska i administracyjnych kar pieniężnych. Przychodami Narodowego Funduszu są także wpływy z opłat produktowych oraz wpływy z opłat i kar pieniężnych ustalanych na podstawie przepisów ustawy – Prawo geologiczne i górnicze.

Podstawowymi formami finansowania zadań przez Narodowy Fundusz są preferencyjne pożyczki (podlegające umarzaniu) i dotacje, uzupełniane takimi formami finansowania, jak np. dopłaty do preferencyjnych kredytów bankowych, uruchamianie ze swych środków linii kredytowych w bankach czy zaangażowanie kapitałowe w spółkach prawa handlowego. Narodowy Fundusz administruje także środkami zagranicznymi przeznaczonymi na ochronę środowiska w Polsce, pochodzącymi z pomocy zagranicznej.

Narodowy Fundusz preferuje wnioski podmiotów, które zadeklarują przeznaczenie umorzonych kwot pożyczek na inwestycje proekologiczne.

 

 

 

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚ i GW) [20]

Rolą wojewódzkich funduszy jest wspieranie finansowe przedsięwzięć pro-ekologicznych o zasięgu regionalnym, a podstawowym źródłem ich przychodów są wpływy z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska i administracyjnych kar pieniężnych. Dodatkowo środki Wojewódzkiego Funduszu mogą pochodzić z tytułu:

-                posiadania udziałów w spółkach,

-                odsetek od udzielanych pożyczek,

-                emisji obligacji i zaciągania kredytów,

-                zysków ze sprzedaży i posiadania papierów wartościowych,

-                oprocentowania rachunków bankowych i lokat,

-                wpływów z przedsięwzięć organizowanych na rzecz ochrony środowiska i gospodarki wodnej,

-                dobrowolnych wpłat, zapisów i darowizn osób fizycznych i prawnych oraz świadczeń rzeczowych i środków pochodzących z fundacji,

-                innych dochodów określony przez Radę Ministrów.

 

W każdym województwie Wojewódzki Fundusz przygotowują na wzór Narodowego Funduszu listy zadań priorytetowych, które mogą być dofinansowywane z jego środków oraz zasady i kryteria, które będą obowiązywać przy wyborze zadań do realizacji.

 

Powiatowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (PFOŚ i GW)

Został utworzony wraz z reformą administracyjną państwa, która powołała do życia nowy szczebel administracji samorządowej – powiat. Dochodami Powiatowego Funduszu są wpływy z:

-                opłat za składowanie i magazynowanie odpadów i kar za niezgodne z przepisami prawa ich składowanie lub magazynowanie (10 % wpływów),

-                opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska oraz z administracyjnych kar pieniężnych (10 % wpływów poza opłatami i karami za usuwanie drzew i krzewów, które w całości stanowią przychód gminnego funduszu).

 

Dochody Powiatowego Funduszu przekazywane są na rachunek starostwa,
w budżecie powiatu mają zaś charakter działu celowego.

W myśl art. 407 ustawy – Prawo ochrony środowiska [21] środki Powiatowego Funduszu  należy przeznaczać na wspomagania działalności w zakresie określonym jak dla gminnych funduszy oraz na inne zadania ustalone przez radę powiatu, służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej, wynikające z zasady zrównoważonego rozwoju, w tym na programy ochrony środowiska.

Gminny Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (GFOŚ i GW)

Celem działania Gminnego Funduszu jest dofinansowanie zadań ekologicznych na terenie własnej gminy, zaś jego konto zasilane jest przez wpływy z:

-                opłat i kar za usuwanie drzew i krzewów (100 % wpływów),

-                opłat za składowanie i magazynowanie odpadów i kar za niezgodne z przepisami prawa ich składowaniem lub magazynowaniem (50 % wpływów),

-                opłat i kar za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian oraz szczególne korzystanie z wód i urządzeń wodnych (20 % wpływów).

 

Gminny Fundusz nie jest prawnie wydzielony ze struktury organizacyjnej gminy, a więc podobnie jak Powiatowy Fundusz nie ma osobowości prawnej i nie może udzielać pożyczek. Zasady przyznawania środków ustalane są indywidualnie w gminach.

Zgodnie z art. 406 ustawy – Prawo ochrony środowiska [22] środki finansowe Gminnego Funduszu należy przeznaczać na:

1)            edukację ekologiczną oraz propagowanie działań proekologicznych i zasady zrównoważonego rozwoju,

2)            wspomaganie realizacji zadań państwowego monitoringu środowiska,

3)            wspomaganie innych systemów kontrolnych i pomiarowych oraz badań stanu środowiska, a także systemów pomiarowych zużycia wody i ciepła,

4)            realizowanie zadań modernizacyjnych i inwestycyjnych, służących ochronie środowiska i gospodarce wodnej, w tym instalacji lub urządzeń ochrony przeciwpowodziowej i obiektów małej retencji wodnej,

5)            przedsięwzięcia związane z ochroną przyrody, w tym urządzanie i utrzymanie terenów zieleni, zadrzewień, zakrzewień oraz parków,

6)            przedsięwzięcia związane z gospodarką odpadami i ochroną powierzchni ziemi,

7)            przedsięwzięcia związane z ochroną powietrza,    

8)            przedsięwzięcia związane z ochroną wód,

9)            profilaktykę zdrowotną dzieci na obszarach, na których występują przekroczenia standardów jakości środowiska,

10)        wspieranie wykorzystania lokalnych źródeł energii odnawialnej oraz pomoc przy wprowadzaniu bardziej przyjaznych dla środowiska nośników energii,

11)        wspieranie ekologicznych form transportu,

12)        działania z zakresu rolnictwa ekologicznego bezpośrednio oddziałujące na stan gleby, powietrza i wód, w szczególności na prowadzenie gospodarstw rolnych produkujących metodami ekologicznymi położonych na obszarach szczególnie chronionych na podstawie przepisów ustawy o ochronie przyrody,

13)        inne zadania ustalone przez radę gminy, służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej, wynikające z zasady zrównoważonego rozwoju, w tym na programy ochrony środowiska.

 

Bank Ochrony Środowiska

Banki stanowią coraz popularniejsze źródło finansowania inwestycji z zakresu ochrony środowiska. Dzięki współpracy z funduszami ochrony środowiska i gospodarki wodnej rozszerzają one swoją ofertę kredytową o kredyty preferencyjne przeznaczone na przedsięwzięcia proekologiczne oraz nawiązują współpracę z podmiotami angażującymi swoje środki finansowe w ochronie środowiska (fundacje, międzynarodowe instytucje finansowe). W chwili obecnej do najważniejszych ofert Bank zaliczyć należy:

1)            kredyty w ramach linii ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska
 i Gospodarki Wodnej na
:

a)            inwestycje z zakresu budowy małych i przydomowych oczyszczalni ścieków, przedmiotem których jest zakup instalacji o przepustowości do 600 m3/ d oraz ich modernizacja,

b)            inwestycje z zakresu zagospodarowania odpadów, w szczególności:

-               zakup i montaż urządzeń do odzysku odpadów,

-               zakup i montaż urządzeń do unieszkodliwienia odpadów, w tym budowa składowisk odpadów oraz zakup ich wyposażenia (np. wagi, zbiorniki wód odciekowych, instalacja odzysku biogazu),

-               zakup urządzeń służących zbieraniu i zagospodarowaniu odpadów, tj. pojemniki, kontenery, linie do sortowania odpadów,

-               rekultywacja składowisk odpadów,

atutem powyższych linii kredytowych jest możliwość uzyskania 80 %,
a nawet 90 % kosztów planowanej inwestycji,

 

2)            kredyty na przedsięwzięcia inwestycyjne na terenach wiejskich w zakresie agroturystyki – udzielane ze środków Fundacji „Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej”, przedmiotem których jest uruchamianie nowych lub rozwój istniejących przedsięwzięć w zakresie agroturystyki na wsi lub w miastach do 10 tysięcy mieszkańców, w zakresie: bazy noclegowej, bazy gastronomicznej oraz bazy rekreacyjno – sportowej i kulturowej,

3)            kredyty na zbiorowe zaopatrzenie wsi i miast do 10 tysięcy mieszkańców – udzielane ze środków Fundacji „Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej”, celem których jest:

a)            budowa lub modernizacja sieci wodociągowej,

b)            budowa lub modernizacja stacji wodociągowych w przypadku, gdy warunkują one podłączenie kolejnych odbiorców wody,

 

4)            kredyty na przedsięwzięcia z zakresu termomodernizacji, wynikające z ustawy
z dnia 18 grudnia 1998 r. o wspieraniu przedsięwzięć termomodernizacyjnych [23],

5)            kredyty na przedsięwzięcia z zakresu energooszczędnej modernizacji oświetlenia ulic, placów, itp. – dające możliwość pozyskania do 100 % kosztów zadania,

6)            kredyty na instalacje gazowe w wiejskich obiektach użyteczności publicznej – finansowane ze środków Fundacji „Polska Wieś2000” im. Macieja Rataja, przedmiotem których jest budowa i modernizacja urządzeń grzewczych zasilanych gazem lub olejem w wiejskich obiektach użyteczności publicznej (szkoły, ośrodki zdrowia, remizy, itp.),

7)            kredyty z linii kredytowej Banku Rozwoju Rady Europy – w ramach, których mogą być finansowane przedsięwzięcia inwestycyjne obejmujące:

-                budowę oczyszczalni ścieków,

-                rekultywację powierzchni ziemi i ochronę wód podziemnych,

-                zagospodarowanie odpadów,

-                inwestycje dotyczące redukcji wpływu na środowisko instalacji.

8)            kredyt na przedsięwzięcia inwestycyjne z zakresu budowy, modernizacji i remontu dróg publicznych na terenach zamiejskich – realizowane ze środków Fundacji Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej, pozwalające uzyskać do 70 % kosztów inwestycyjnych zadania.

 

Obligacje komunalne [24]

Ze względu na wysokie oprocentowanie kredytów i pożyczek coraz popularniejszym sposobem na pozyskanie dodatkowych środków finansowych na gminne inwestycje w zakresie ochrony środowiska jest emisja obligacji komunalnych, czyli papierów wartościowych, w którym jedna strona, zwana emitentem obligacji, stwierdza, że jest dłużnikiem drugiej strony, zwanej obligatariuszem (właściciel obligacji) i zobowiązuje się wobec niego do wykupu obligacji. Emisja obligacji jest formą zaciągnięcia kredytu. Kredytodawcą jest obligatariusz, kredytobiorcą – emitent.

Emisja obligacji daje emitentowi środki na rozwój, a kupującemu obligacje korzystne ulokowanie środków pieniężnych na określony czas.

Wśród najważniejszych powodów, dla których emisja obligacji komunalnych jako sposobu na pozyskiwanie dodatkowych środków finansowych będzie wzrastać wymienić należy:

1)            możliwość zgromadzenia dużej ilości środków, których dostarczenie przez jeden bank byłoby niemożliwe lub znacznie utrudnione,

2)            możliwość finansowania działalności komunalnej,

3)            możliwość dostosowania terminów wypłaty oprocentowania, jak i wykupu obligacji stosowanie do potrzeb danego projektu,

4)            niższe koszty emisji i obsługi obligacji niż analogiczne koszty pozyskania kredytu bankowego,

5)            możliwość uaktywnienia środków kapitałowych, do których normalnie jednostkom samorządu terytorialnego trudno jest dotrzeć,

6)            możliwość umocnienia pozycji negocjacyjnej gminy w rozmowach z bankami przy staraniu się o kredyt komercyjny.

 

Fundusze pomocowe Unii Europejskiej [25]

Od momentu uzyskania przez Polskę członkostwa w Unii Europejskiej główne źródło dofinansowania inwestycji w Polsce stanowić będą fundusze poakcesyjne, a w szczególności:

1)            Fundusz Spójności,

2)            Fundusze Strukturalne:

-                Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (ERDF),

-                Europejski Fundusz Społeczny (ESF),

-                Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EAGGF),

-                Finansowy Instrument Sterowania Rybołówstwem (FIFG).

 

Fundusz Spójności, zwany też Funduszem Kohezji ma na celu wzmocnienie gospodarczej i społecznej spójności państw Unii Europejskiej. Z funduszu tego będą dofinansowywane przedsięwzięcia o charakterze infrastrukturalnym w dziedzinie transportu i ochrony środowiska. Priorytetowymi zadaniami w zakresie ochrony środowiska są inwestycje dotyczące:

-                poprawy jakości wód powierzchniowych,

-                polepszenia jakości i dystrybucji wody przeznaczonej do spożycia,

-                poprawy jakości powietrza,

-                racjonalizacji gospodarki odpadami,

-                ochrony powierzchni ziemi,

-                zapewnienia bezpieczeństwa przeciwpowodziowego.

 

Fundusz ten dofinansowuje przedsięwzięcia duże, których wartość przekracza
10 mln EURO. Odbiorcami pomocy tj. beneficjentami końcowymi mogą być samorządy terytorialne tj. gminy, związki gmin oraz przedsiębiorstwa komunalne. Ostateczną decyzję o przyznaniu dofinansowania podejmuje Komisja Europejska, natomiast kompetencją naszego kraju jest wskazanie zadań proponowanych do dofinansowania.

 

Zadaniem Funduszy Strukturalnych Unii Europejskiej jest wsparcie procesów restrukturyzacji i modernizacji gospodarki państw członkowskich Unii Europejskiej poprzez nakłady w tych sektorach i regionach, które wymagają interwencji, aby sprostać globalnej konkurencji. Przedsięwzięcia dotyczące ochrony środowiska będą finansowe głównie ze środków finansowych Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (ERDF) i Sekcja Orientacji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EAGGF).

 

Zasoby Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego służą finansowaniu:

1)            inicjatyw na rzecz rozwoju lokalnego oraz tworzenia i zabezpieczania miejsc pracy, jak też działalności średnich i małych przedsiębiorstw,

2)            infrastruktury,

3)            rozwoju turystyki oraz inwestycji w dziedzinie kultury,

4)            ochrony i poprawy stanu środowiska,

5)            rozwoju społeczeństwa informacyjnego.

 

Zadania z zakresu ochrony środowiska realizowane będą w ramach programów: Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (ZPORR) oraz Sektorowego Programu Operacyjnego „Wzrost Konkurencyjności Gospodarki” (SPO „WKG”).

W ramach ZPORR działania środowiskowe zostały zawarte w działaniach, np.: w działaniu 3.1 „Infrastruktura lokalna” (małe inwestycje w zakresie ochrony środowiska o oddziaływaniu lokalnym na terenach wiejskich i w małych miastach – do 15 tys. mieszkańców).

Ostatecznymi beneficjentami są głównie: gminy, powiaty i województwa lub działające w ich imieniu jednostki organizacyjne, związki międzygminne, porozumienia
i stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego, inne jednostki publiczne.

 

W ramach SPO „WKG” będą realizowane zadania wspierające przedsiębiorców w zakresie dostosowania do wymogów ochrony środowiska, tj.

-                inwestycje w infrastrukturę gospodarki wodno – ściekowej (ścieki przemysłowe),

-                inwestycje w zakresie gospodarki odpadami przemysłowymi i niebezpiecznymi,

-                inwestycje w zakresie ochrony powietrza,

-                inwestycje z wykorzystaniem Najlepszych Dostępnych Technik (BAT).

 

Ostatecznymi beneficjentami są: małe i średnie przedsiębiorstwa.

 

Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EAGGF) składa się z dwóch sekcji: Orientacji i Gwarancji. W ramach polityki strukturalnej fundusz wspiera trwały rozwój obszarów wiejskich i dostosowywanie struktury rolnej regionów opóźnionych w rozwoju. Z funduszu współfinansowane będą:

1)            inwestycje w gospodarstwach rolnych,

2)            pomoc dla młodych rolników i szkolenie zawodowe,

3)            pomoce kompensacyjne dla obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania,

4)            programy rolno – środowiskowe,

5)            poprawa przetwórstwa i komercjalizacji gospodarstw rolnych,

6)            rozwój i przetwarzanie zasobów leśnych,

7)            rozwój obszarów wiejskich.

 

Głównym beneficjentem wsparcia z powyższych środków jest sektor publiczny, czyli gminy, miasta, powiaty, związki międzygminne, przedsiębiorstwa komunalne.

 

Kluczowym instrumentem finansowania ochrony walorów przyrodniczych
i krajobrazowych na terenach wiejskich są programy rolnośrodowiskowe. Zasady kształtowania tego filaru są uregulowane rozporządzeniem Unii Europejskiej (WE 1257/99). W Polsce jego funkcjonowanie opierać się będzie na Planie Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW), który zawiera działania, tj.: wsparcie gospodarstw na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, renty strukturalne, programy rolnośrodowiskowe, zalesianie gruntów rolnych niskiej klasy bonitacyjnej, wsparcie gospodarstw niskotowarowych, dostosowanie do standardów Unii Europejskiej. Uzupełnieniem tych działań ma być Sektorowy Program Operacyjny (SOP) „Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich” dający szereg możliwości w zakresie: przeprowadzania inwestycji w gospodarstwach rolnych, poprawy przetwórstwa i marketingu artykułów rolnych, pomocy dla młodych rolników, szkoleń, scalania gruntów, gospodarowania rolniczymi zasobami wodnymi, wsparcia doradztwa rolniczego czy też różnicowania działalności rolniczej.

 

Źródło dodatkowych środków finansowych na realizację celów polityki ekologicznej gminy Szulborze Wielkie stanowią mogą:

1)            fundacje, np.:

-                Agencja Rozwoju Komunalnego w Warszawie [26],

-                Polska Agencja Rozwoju Regionalnego w Warszawie [27],

-                Program Małych Dotacji GEF [28],

-                Projekt Umbrella [29]

-                Fundacja Wspomagania Wsi Polskiej [30],

-                Fundacja „Partnerstwo dla Środowiska” [31],

-                Projekt Umbrella [32],

-                Narodowa Fundacja Ochrony Środowiska [33], i inne

2)            banki komercyjne, np.:

-                Polski Bank Rozwoju S.A.,

-                Bank Rozwoju Eksportu S.A,

-                Bank Światowy,

-                Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju.

3)            fundusze inwestycyjne – stanowiące nowy element rynku finansowego ochrony środowiska. Coraz chętniej inwestują w przedsięwzięcia ekologiczne wykorzystując przy tym współczesne technologie. W najbliższym czasie mogą stać się one jednym z głównych funduszy dofinansowującym zadania z zakresu ochrony środowiska, ze względu na duże wkłady finansowe w rozwój nowoczesnej produkcji oraz integrację ochrony środowiska z przedsięwzięciami o charakterze gospodarczym i komunalnym,

4)            instytucje leasingowe, np.:

-                Towarzystwo Inwestycyjno – Leasingowe EKOLEASING S.A.,

-                Finesco S.A.[34],

-                Europejski Fundusz Leasingowy Sp. z o.o.,

-                Europejski Fundusz Leasingowy Sp. z o.o.

 

Partnerstwo publiczno – prywatne

Nową metodą realizacji zadań jednostki samorządowej może być rozważenie (zalecanego w rozporządzeniach unijnych) Partnerstwa Publiczno – Prywatne (PPP).

Termin publiczno – prywatne partnerstwo jest pojęciem ogólnym, które może oznaczać co najmniej kilka form powierzania podmiotom prywatnym obowiązku świadczenia usług o charakterze publicznym. Poszczególne formy partnerstwa różnią się między sobą stopniem ponoszonego ryzyka gospodarczego, podziałem odpowiedzialności za jakość świadczenia, okresem świadczenia usług oraz charakterem własności majątku służącego do spełniania świadczeń. Główne cechy najczęściej występujących form publiczno – prywatnego partnerstwa opisane zostały w poniższej tabeli. W praktyce stosuje się kombinacje przedstawionych rozwiązań.

 

 

 

 

 

 

 

Tabela nr 16. Podstawowe formy publiczno – prywatnego partnerstwa w sektorze usług komunalnych

Lp.

Forma PPP

Własność majątku

Bieżąca działalność i konserwacja

Inwestycje

Ryzyko gospodarcze

Okres świadczenia

  1.  

Umowa o świadczenie usług

publiczna

jednostki publiczne i prywatne

sektor publiczny

sektor publiczny

1 – 2 lata

  1.  

Kontrakt menedżerski

publiczna

jednostki  prywatne

sektor publiczny

sektor publiczny

3 – 5 lat

  1.  

Leasing

publiczna

jednostki  prywatne

sektor publiczny

współdziałanie

3 – 5 lat

  1.  

Umowa typu budowa – eksploatacja – przekazanie (BOT)

prywatna i publiczna

jednostki  prywatne

sektor  prywatny

sektor  prywatny

20 – 30 lat

  1.  

Przeniesieni prawa własności mienia komunalnego

prywatna lub prywatna i publiczna

jednostki  prywatne

sektor  prywatny

sektor  prywatny

nieokreślony (może być określony w licencji)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

X.                     MONITORING WDRAŻANIA I REALIZACJI PROGRAMU OCHRONY ŚRODOWISKA DLA GMINY SZULBORZE WIELKIE NA LATA 2006 – 2013

 

W procesie wdrażania i realizacji Programu ochrony środowiska dla gminy Szulborze Wielkie 2006 – 2013 ważna jest kontrola przebiegu tego procesu oraz ocena stopnia realizacji zadań w nim wyznaczonych z punktu widzenia osiągnięcia założonych celów. Z tego względu ważne jest wyznaczenie systemu monitorowania, na podstawie którego będzie możliwe dokonanie oceny procesu wdrażania, jak i również będą mogły być dokonane ewentualne modyfikacje Programu. System monitoring programu ochrony środowiska powinien być sprawowany w następujących zakresach:

-                monitoring programu,

-                monitoring ekonomiczny,

-                monitoring ekologiczny,

-                monitoring społeczny.

 

Monitoring programu powinien być realizowany w sposób regularny w zakresie:

-                określenia stopnia wykonania przedsięwzięć lub działań,

-                określenia stopnia realizacji przyjętych celów,

-                oceny rozbieżności pomiędzy przyjętymi celami i działaniami a ich wykonaniem,

-                analizy przyczyn tych rozbieżności.

 

Wójt Gminy (poprzez Zespół Realizacji Programu) będzie oceniał co dwa lata stopień wdrożenia Programu. Ocena ta będzie podstawą przygotowania raportu z wykonania Programu. Co cztery lata będzie weryfikowana lista przedsięwzięć przewidzianych do realizacji w najbliższych czterech latach. Oznacza to, że w 2009 r. powinna być przygotowana nowa lista obejmująca lata 2010 – 2013.

W cyklu czteroletnim będzie również oceniany stopień realizacji celów średnio-okresowych (w niniejszym dokumencie obejmujących okres do 2013 r.) Ocena ta będzie bazą do ewentualnej korekty celów i strategii ich realizacji. Taka procedura pozwoli na spełnienie wymagań zapisanych w ustawie – Prawo ochrony środowiska, a dotyczących okresu na jaki jest przyjmowany program ochrony środowiska i systemu raportowania o stanie realizacji programu ochrony środowiska:

-                ocena postępów we wdrażaniu programu ochrony środowiska, w tym przygotowanie raportu (co dwa lata),

-                opracowanie listy przedsięwzięć przewidzianych do realizacji w kolejnych czterech latach (co dwa lata),

-                aktualizacja celów ekologicznych i kierunków działań (co cztery lata).

 

W celu właściwej oceny stopnia wdrażania Programu konieczne jest ustalenie zasad przedstawiania postępów w realizacji programu. Dobrymi miernikami wyznaczającymi stan środowiska i presji na środowisko są wskaźniki, których podstawowym zadaniem jest zobiektywizowanie oceny realizacji celów. Według Polityki Ekologicznej Państwa do głównych mierników należy zaliczyć:

-                stopień zmniejszenia różnicy (w %) między faktycznym zanieczyszczeniem środowiska (np. depozycją lub koncentracją poszczególnych zanieczyszczeń w powietrzu, wodzie, glebie), a naukowo uzasadnionym zanieczyszczeniem dopuszczalnym (ładunkiem krytycznym),

-                ilość używanej energii, materiałów, wody oraz ilość wytwarzanych odpadów
i emitowanych zanieczyszczeń w przeliczeniu na jednostkę dochodu narodowego lub wielkość produkcji (wyrażoną w jednostkach fizycznych lub wartością sprzedaną),

-                stosunek uzyskiwanych efektów ekologicznych do ponoszonych nakładów (dla oceny programów i projektów inwestycyjnych w ochronie środowiska),

-                techniczno – ekologiczne charakterystyki materiałów, urządzeń, produktów
(np. zawartość ołowiu w benzynie, zawartość rtęci w bateriach, jednostkowa emisja węglowodorów przy eksploatacji samochodu, poziom hałasu w czasie pracy samochodu itp.); zgodnie z zasadą dostępu do informacji dane te powinny być ujawniane na etykietach lub w dokumentach technicznych produktów.

 

Dodatkowo przy ocenie skuteczności realizacji wg polityki ekologicznej państwa dla Programu będą stosowane wskaźniki społeczno – ekonomiczne:

-                zmniejszenie zużycia energii, surowców i materiałów na jednostkę produkcji oraz zmniejszenie całkowitych przepływów materiałowych w gospodarce,

-                zmniejszenie tempa przyrostu obszarów wyłączanych z rolniczego i leśnego użytkowania dla potrzeb innych sektorów produkcji i usług materialnych,

-                coroczny przyrost netto miejsc pracy w wyniku realizacji przedsięwzięć ochrony środowiska.

 

Poza wskaźnikami społeczno – ekonomicznymi stosuje się wskaźniki stanu środowiska i presji na środowisko:

-                zmniejszenie ładunku zanieczyszczeń odprowadzanych do wód lądowych poprawę jakości wód płynących, stojących i wód podziemnych, a szczególnie głównych zbiorników wód podziemnych, poprawę jakości wody do picia oraz spełnienie przez wszystkie te rodzaje wód wymagań jakościowych obowiązujących w Unii Europejskiej,

-                poprawę jakości powietrza poprzez zmniejszenie emisji zanieczyszczeń powietrza (zwłaszcza zanieczyszczeń szczególnie szkodliwych dla zdrowia i zanieczyszczeń wywierających najbardziej niekorzystny wpływ na ekosystemy, a więc przede wszystkim metali ciężkich, trwałych zanieczyszczeń organicznych, substancji zakwaszających, pyłów i lotnych związków organicznych),

-                zmniejszenie ilości wytwarzanych i składowanych odpadów, rozszerzenie zakresu ich gospodarczego wykorzystania oraz ograniczenie zagrożeń dla środowiska ze strony odpadów niebezpiecznych,

-                ograniczenie degradacji gleb, zmniejszenie powierzchni obszarów zdegradowanych na terenach poprzemysłowych, w tym likwidacja starych składowisk odpadów, zwiększenie skali przywracania obszarów bezpośrednio lub pośrednio zdegradowanych przez działalność gospodarczą do stanu równowagi ekologicznej, ograniczenie pogarszania się jakości środowiska w jednostkach osadniczych i powstrzymanie procesów degradacji zabytków kultury,

-                wzrost lesistości, rozszerzenie renaturalizacji obszarów leśnych oraz wzrost zapasu i przyrost masy drzewnej, a także wzrost poziomu różnorodności biologicznej ekosystemów leśnych i poprawa stanu zdrowotności lasów będących pod wpływem zanieczyszczeń powietrza, wody lub gleby,

-                zahamowanie zaniku gatunków roślin i zwierząt oraz zaniku ich naturalnych siedlisk,

-                zmniejszenie negatywnej ingerencji w krajobrazie oraz kształtowanie estetycznego krajobrazu zharmonizowanego z otaczającą przyrodą.

 

Monitoring ekonomiczny związany jest z procesem finansowania inwestycji z zakresu ochrony środowiska przy założeniu, że punktem odniesienia są określone efekty ekologiczne.

Monitoring ekologiczny, czyli system kontroli środowiska, jest narzędziem wspomagającym prawne, finansowe i społeczne instrumenty polityki ekologicznej. Dostarcza informacji o efektach wszystkich działań na rzecz ochrony środowiska i może być traktowany jako podstawa do oceny całej polityki. Jest jednym z najważniejszych kryteriów, na podstawie których tworzona jest nowa polityka.

Mierniki efektów ekologicznych są w znacznym stopniu dostępne jako wielkości mierzone w ramach istniejących systemów kontroli i monitoringu, realizowanych m.in. przez Wojewódzkie Inspektoraty Ochrony Środowiska, Regionalne Zarządy Gospodarki Wodnej, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, Regionalne Dyrekcje Lasów Państwowych, Stacje Sanitarno – Epidemiologiczne, itp.

Monitoring społeczny sprawowany może być na podstawie badań opinii społecznej i specjalistycznych opracowań służących jakościowej ocenie udziału społeczeństwa w działaniach na rzecz poprawy stanu środowiska, a także ocenie odbioru przez społeczeństwo efektów Programu ochrony środowiska dla gminy Szulborze Wielkie na lata 2006 – 2013.

Istotnym dla oceny Programu jest zestaw mierników zapisany w Programie ochrony środowiska województwa mazowieckiego (tabela nr 17).

 

Tabela nr 17. Wybrane mierniki monitorowania realizacji celów zapisanych w Programie ochrony środowiska województwa mazowieckiego

Cel

Mierniki

zmniejszanie zanieczyszczeń środowiska

-          jakość wód powierzchniowych

-          udział ścieków komunalnych nieoczyszczonych

-          stosunek długości sieci kanalizacyjnej do sieci wodociągowej

-          ludność obsługiwana przez oczyszczalnie ścieków (%)

-          redukcja ładunku zanieczyszczeń odprowadzanych z gospodarki komunalnej i spływu powierzchniowego do wód powierzchniowych

-          % odpadów komunalnych składowanych

-          % odzyskanego i wykorzystanego papieru i szkła z odpadów komunalnych

-          ilość wytworzonych odpadów komunalnych na jednego mieszkańca w ciągu roku (kg)

-          % unieszkodliwianych odpadów niebezpiecznych

-          poziom zanieczyszczenia powietrza (pyły, dwutlenek siarki, tlenki azotu, benzen, ołów, ozon, tlenek węgla)

-          zużycie etyliny i benzyny bezołowiowej

racjonalna gospodarka wodna

-          pobór wody dla celów gospodarczych, produkcji i usług (m3)

-          zasoby eksploatacyjne wód podziemnych (m3/rok)

-          jakość wód podziemnych najwyższej i wysokiej jakości

-          zużycie wody na potrzeby gospodarki narodowej i ludności m3

-          ludność korzystająca z wodociągów sieciowych (%)

zwiększenie lesistości i ochrona lasów

-          wskaźnik lesistości

-          struktura własnościowa lasów

-          powierzchnia lasów ochronnych

poprawa stanu bezpieczeństwa ekologicznego

-          stopień zabezpieczenia głównych rzek przed powodzią

podnoszenie poziomu wiedzy ekologicznej

-          organizacje pozarządowe działające na rzecz zrównoważonego rozwoju

-          wysokość nakładów na edukację ekologiczną

-          nakłady na działalność szkoleniową i edukacyjną

rozwój proekologicznych form działalności gospodarczej

-          ilość podmiotów gospodarczych posiadających certyfikaty jakości

-          liczba i powierzchnia gospodarstw ekologicznych

-          gospodarstwa agroturystyczne

-          udział energii odnawialnej w bilansie energetycznym

-          stopień zmniejszenia energochłonności

utworzenie spójnego systemu obszarów chronionych

-          % obszarów objętych ochroną konserwatorską wg form ochrony

-          powierzchnia obszarów chronionego krajobrazu

-          udział obszarów włączonych do europejskiej sieci ekologicznej NATURA 2000

Oceny efektów realizacji Programu należy dokonać analizując informacje gromadzone przez poszczególne wydziały jednostek, organów i podmiotów uczestniczących w jego realizacji, tzn. dla:

-                wskaźników ekonomicznych – informacje należy pozyskać z funduszy dofinansowujących zadania, w tym również informacje od inwestorów,

-                wskaźników ekologicznych – informacje są dostępne w instytucjach kontrolujących w ramach ogólnych systemów monitoringu środowiska jak np. pomiary emisji i imisji wykonywane przez Stacje Sanitarno – Epidemiologiczne, Inspektora Ochrony Środowiska, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, a także Lasy Państwowe,

-                wskaźników aktywności społecznej – informacje możliwe do uzyskania poprzez badania opinii społecznej, a także informacje o ilości procesów administracyjnych z udziałem społeczeństwa oraz ilości i jakości działań na rzecz ochrony środowiska, a także sposobie i powszechności informowania mieszkańców o realizowanych przedsięwzięciach.

 

Poniżej zaproponowano najistotniejsze mierniki, przyjmując że lista ta będzie sukcesywnie modyfikowana.

 

Tabela nr 18. Mierniki systemu monitoringu Program ochrony środowiska dla gminy Szulborze Wielkie
 na lata 2006 – 2013

Lp.

Miernik

Jednostka

miary

Źródło informacji
o mierniku

Mierniki ekonomiczne

  1.  

Jednostkowe koszty inwestycyjne poniesione na osiągnięcie zakładanego efektu ekologicznego

gmina

Mierniki ekologiczne

  1.  

Jakość wód powierzchniowych

% udziału wód   pozaklasowych

WIOŚ

  1.  

Wydajność czynnych ujęć wody

m3/ d

gmina

  1.  

Ilość wody zużytej na 1 mieszkańca na rok

m3/ osoba

GUS

  1.  

Długość sieci wodociągowej na terenie gminy

km

gmina

  1.  

% zwodociągowania gminy

% powierzchni

gmina

  1.  

Liczba przyłączy wodociągowych

szt.

gmina

  1.  

Liczba przyzagrodowych oczyszczalni ścieków

szt.

gmina

Mierniki ekologiczne

  1.  

Liczba instalacji produkujących i wykorzystujących energię odnawialną

szt.

gmina

  1.  

Ogólna powierzchnia terenów leśnych

% powierzchni gminy

nadleśnictwo, gmina, GUS

  1. 10.  

Powierzchnia terenów leśnych na 1 mieszkańca

ha/ osobę

nadleśnictwo, gmina

  1. 11.  

Powierzchnia obszarów nowo zalesionych

ha

nadleśnictwo, powiat, gmina

  1. 12.  

% powierzchni gminy objęty prawną ochroną przyrody

%

Urząd Wojewódzki (Konserwator Przyrody), powiat, gmina

  1. 13.  

Liczba projektów zrealizowanych na rzecz edukacji ekologicznej

szt.

gmina

  1. 14.  

Liczba „Zielonych szkół”

szt.

gmina

Mierniki społeczne

  1.  

Udział społeczeństwa w działaniach związanych z ochroną środowiska

liczba osób

gmina

  1.  

Stopień uspołecznienia procesów decyzyjnych (interwencje)

ilość

gmina

  1.  

Akcje informacyjno – edukacyjnych

ilość

gmina

  1.  

Procesy odszkodowawcze związane ze zniszczeniami środowiska

ilość

gmina

 

W oparciu o analizę powyższych grup mierników możliwa będzie ocena efektywności realizacji Programu, a w oparciu o tą ocenę – aktualizacja program.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

XI.                 SPIS MATERIAŁÓW ŹRÓDŁOWYCH

 

1)           Akty prawne

-                Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92, poz. 880)

-                Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 80, poz. 717 z późn. zm.)

-                Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085)

-                Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz. 1229 z późn. zm.)

-                Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę
i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. Nr 72, poz. 747 późn. zm.)

-                Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628
z późn. zm.)

-                Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62,
poz. 627 z późn. zm.)

-                Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz. U. Nr 111, poz. 724 z późn. zm.)

-                Ustawa z dnia 2 kwietnia 1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78, poz. 483)

-                Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. Nr 132, poz. 622 z późn. zm.)

-                Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (tekst jedn. Dz. U. 2000 r. Nr 56,
poz. 679 z późn. zm.)

-                Ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (Dz. U. Nr 77, poz. 335 z późn. zm.)

-                Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 42, poz. 1591)

-                Rozporządzenia Rady Ministrów z 9 listopada 2004 r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowiska oraz szczególnych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięć do sporządzenia raportu oddziaływania na środowisko (Dz. U. Nr 257, poz. 2573)

-                Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz. U. Nr 168, poz. 1763)

-                Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 5 grudnia 2002 r. w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. z 2003 Nr 1, poz. 12)

-                Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 września 2002 r. w sprawie standardów jakości gleby oraz standardów jakości ziemi (Dz. U. Nr 165,
poz. 1359)

-                Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2002 r. w sprawie rodzajów inwestycji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości (Dz. U. Nr 122,
poz. 1055)

-                Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 czerwca 2002 r. w sprawie oceny poziomów substancji w powietrzu (Dz. U. Nr 87, poz. 798)

-                Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 czerwca 2002 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów niektórych substancji w powietrzu, alarmowych poziomów niektórych substancji w powietrzu oraz marginesów tolerancji dla dopuszczalnych poziomów niektórych substancji (Dz. U. Nr 87, poz. 796)

-                Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 stycznia 2002 r. w sprawie wartości progowych poziomów hałasu (Dz. U. Nr 8, poz.81)

-                Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. Nr 112, poz. 1206)

-                Rozporządzenia Nr 221 Wojewody Mazowieckiego z dnia 10 lipca 2001 r.
w sprawie wprowadzenia użytków ekologicznych na terenie województwa mazowieckiego (Dz. U. Woj. Maz. Nr 162, poz. 2403)

-                Rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 11 sierpnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ochrony przed promieniowaniem szkodliwym dla ludzi i środowiska, dopuszczalnych poziomów promieniowania, jakie mogą występować w środowisku oraz wymagań obowiązujących przy wykonywaniu pomiarów kontrolnych promieniowania (Dz. U. Nr 107, poz. 676)

-                Polskie Normy – ISO 4225: 1999 – Jakość powietrza. Zagadnienia ogólne. Terminologia

-                Polskie Normy – ISO 4225/ Ak: 1999 – Jakość powietrza. Zagadnienia ogólne. Terminologia (Arkusz krajowy)

-                Polskie Normy – ISO 6170 – 1: 1994 – Jakość wody. Terminologia

-                Polskie Normy – 85/ B – 01705 – Obiekty i urządzenia ujęć wody. Terminologia

-                Polskie Normy – Z – 15010: 1999 – Odpady. Terminologia

 

2)           Literatura fachowa

-                Jakość i zagrożenia wód powierzchniowych w województwie mazowiecki. Raport Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska, Warszawa 2002 r.

-                Maciejewski M. Leksykon ochrony środowiska. Fundacja ECOBALTIC, Gdańsk 1995 r.

-                Podstawowe informacje ze spisów powszechnych 2002 – gmina wiejska Szulborze Wielkie, Urząd Statystyczny w Warszawie, Warszawa 2003 r.

-                II Polityka Ekologicznej Państwa. Ministerstwo Środowiska, Warszawa 2000 r.

-                Polityka Ekologiczna Państwa na lata 2003 – 2006 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2007 – 2010. Rada Ministrów, Warszawa 2002 r.

-                Program wykonawczy do II Polityki Ekologicznej Państwa na lata 2002 – 2010. Ministerstwo Środowiska, Warszawa 2002 r.

-                Program ochrony środowiska województwa mazowieckiego. Mazowieckim Biurze Planowania Przestrzennego i Rozwoju Regionalnego w Warszawie, 2003 r. (Uchwała Sejmiku Województwa z 15 grudnia 2003 r.)

-                Słownictwo znormalizowane – ochrona środowiska. Polski Komitet Normalizacyjny, Warszawa 2001 r.

-                Stan środowiska w województwie mazowiecki. Raport Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska, Warszawa 2001 r.

-                Stan środowiska w województwie mazowiecki w 2002 roku. Raport Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska, Warszawa 2003 r.

-                Stan środowiska w województwie mazowiecki w 2003 roku. Raport Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska, Warszawa 2004 r.

-                Stan środowiska w województwie mazowiecki w 2004 roku. Raport Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska, Warszawa 2005 r.

-                Wytyczne sporządzania programów ochrony środowiska na szczeblu regionalnym i lokalnym. Ministerstwo Środowiska, Warszawa 2002 r.

 

3)           Inne źródła

-                Plan Gospodarki Odpadami dla powiatu ostrowskiego, 2002 r.

-                Program Ochrony Środowiska dla powiatu ostrowskiego, 2004 r.

-                Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Szulborze Wielkie, Szulborze Wielkie 2004 r.

-                Dane Głównego Urzędu Statystyczny

-                Dane Ministerstwa Środowiska

-                Dane Urzędu Gminy w Szulborzu Wielkim

-                http://free.polbox.pl/a/arrost/

-                www.ark.com.pl

-                www.bosbank.pl

-                www.ekofundusz.org.pl

-                www.finesco.pl

-                www.fww.org.pl

-                www.gef.undp.org.pl

-                www.kpwig.gov.pl

-                www.nfosigw.gov.pl

-                www.nfos.com.pl

-                www.parr.pl

-                www.ukie.gov.pl

-                www.umbrella.org.pl

-                www.wfosigw.pl

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Mapa gminy Szulborze Wielkie

 

Źródło: www.szulborze-wielkie.bazagmin.pl

 



[1] Dz. U. Nr 101, poz. 444 z późn. zm.

[2] Dz. U. Nr 132, p. 622 z późn. zm.

[3] Dz. U. Nr 62, poz. 627 z późn. zm.

[4] Dz. U. Nr 115, poz. 1229 z późn. zm.

[5] Dz. U. Nr 63, poz. 638 z późn. zm.

[6] Dz. U. Nr 63, poz. 639 z późn. zm.

[7] Dz. U. Nr 72, poz. 747 późn. zm.

[8] Dz. U. Nr 62, poz. 628 z późn. zm.

[9] Dz. U. Nr 80, poz. 717

[10] Dz. U. Nr 92, poz. 880

[11] Dz. U. Nr 77, poz. 335 z późn. zm.

[12] Dz. U. Nr 89, poz. 991

[13] Polski Komitet Normalizacyjny, Warszawa 2001 r. – Słownictwo znormalizowane – ochrona środowiska. opracowane na podstawie następujących Polskich Norm:

-          PN – ISO 4225: 1999 – Jakość powietrza. Zagadnienia ogólne. Terminologia

-          PN – ISO 4225/ Ak: 1999 – Jakość powietrza. Zagadnienia ogólne. Terminologia (Arkusz krajowy)

[14] Stan środowiska w województwie mazowieckim w 2004 roku. Raport Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska, Warszawa 2005 r.

[15] art. 21 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. Nr 72, poz. 747)

[16] Narodowa Strategia Edukacji Ekologicznej oraz program wykonawczy – Narodowy Program Edukacji Ekologicznej, Ministerstwo Środowiska, Warszawa 2001 r.

[17] Dz. U. z 2003 r. Nr 78, poz. 707

[18] Dział II – Instytucje ochrony środowiska, Rozdział 4 – Fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej
(Dz. U. Nr 62, poz. 627 z późn. zm.)

[21] Dz. U. Nr 62, poz. 627 z późn. zm.

[22] Dz. U. Nr 62, poz. 627 z późn. zm.

[23] Dz. U. Nr 162, poz. 1121.

[24] www.kpwig.gov.pl (Komisja Papierów Wartościowych i Giełd)

[27] www.parr.pl w Warszawie oraz http://free.polbox.pl/a/arrost/ w Ostrołęce

[31] www.epce.org.pl